0

آب و آتش نوروز، زایش به مثابه امر مقدس



این یادداشت مهدی (آب و آتش نوروز، زایش به مثابه امر مقدس) را که خواندم یاد از خاطرات مادربزرگ و مادرم از نوروز کردم که در مقایسه با نوروزی که من تجربه کردم و می کنم یک دنیای رنگین تر و شاد تر و زندگی خواهانه تر اند. تقریبا تمام این نکاتی را که مهدی از نشانه های نوروز مرور کرده در خاطرات این دو زن حضور روشن و دقیق دارند. دو زنی که بر بنیاد جهان ذهنی امروز من نقش مهیمی دارند. نگار نوروز هم یک مقدار مثل کریسمس تجاری تر و خانوادگی تر می شود. در حالی که قدیمی تر ها نوروز فراگیرتری داشتند.


دلم برای آن نوروزی تنگ است که سیب اش در جویبار های آب خوردنی جاری باشد و آتش اش نه شمع بلکه گلخنی باشد در دامن سبز زمین و سبزه اش در آغوش دشتی بیپایان و من هم کنار خاکی که حالا بستر مادربزگانم است. نوروزی که واقعا هم روز نو شود و من هم نو.


چه می شود کرد که از این حس کهنه بودن بیرون رفت… انگار این همه دست و پا زدن هایم بیهوده بود. چیزی در دلم نو نشد…

(عکس از سفر سال پیش به بدخشان است و ویدیو تبریک نوروزی من و مهدی را هم می توانید اینجا ببینید: آمودریا)


0

آخرین سامورای امارت بخارا

دیشب خواب دیدم سامورایی بودم و به عنوان نماینده امارت شکستخورده بخارا به تهران رفته بودم، به دیدن آزیتا همدانی که در مقاله اش به صدرالدین عینی، پایگذار ادبیات و کشور تاجیک حمله کرده بود. تنها چیزی که از صحبت با ایشان در یاد دارم این است: لطفا به همراهان تان بگویید و خودتان هم بدانید که صدرالدین عینی جدایی طلب نبود، بلکه نجاتدهنده نیمه دور افتاده ایران بود. اگر باور ندارید، بیایید ببرمتون اول قرن و خودتون ببینید که بیچاره با آن گروه کم تعدادی که داشت چه ها کرد و چی ها دید هم از پان ترکیست ها و هم روس های استثمارگر!

این هم از اولین خواب طولانی و عمیق هشت ساعته من بعد از مدت ها بی خوابی و شبگردی ها. قرص خوابی که مهدی داد از من رمانتیک سامورایی درست کرده بود!

حرف دلم را زدم در خواب هم که شده زدم و امروز کمی حالم خوب است. تا نیرو بگیرم بروم به دفاع قهرمان ملت ام. در حال خواندن این مقاله همش به این فکر می کردم که این دو نویسنده چرا با معیار های امروز تاریخی قرن پیش آن هم دوران شوروی بررسی می کنند؟ ولی به این فکر نکرده بودم که ما تاجیکان را با وضعیت کردها شبیه می داند.

ما تاجیکان جدا نشدیم! حتی بعد از بخشیده شدن به خال هندی زیباروی ترک، بلکه مارا با زور گرفتند و ما زیر دم شمشیر و تیر و تفنگ دوباره خودرا ساختیم! و وقتی پای لشکر روس به خاک سمرقند و بخارا رسید ایران آن قدر هم احساس خودی نمی کرد که واکنش نشان دهد. سرش به ایالات های سرکش دور و برش سخت مشغول بود! ما ما مثل پیردختران روی دستش مانده بودیم که باید خود برای خود سرنوشت انتخاب می کردیم و کردیم. خوب و بد، کم و کاست، ریز و پاش داشت البته، تجاوز هم زیاد بود و سازش هم…

شما فکر می کنید که خوب این حرف تازه ای نیست، ولی مثل این که افرادی هم هستند که همین ساده را هم نمی فهمند و در تاجیکستان عنوان دکترای ادبیات هم می گیرن!

من همان رمانتیک عاشق دار و درخت سمرقند و خیابان های خلوتش هستم. نمی ذارند، مجبور می کنند که در خواب هم شده سامورای بشم.

0

انقلاب به شیوه جدید


چه کسی گفته دفاع
با مشت است
جنگ با تفنگ
و انقلاب با خون

این کهنه است
  تازه شو عزیز
راه تازه پیش گیر
درس از درویش گیر

خنده به وقت گریه کن
رقص به جای ماتم
قه-قه به جای سکوت

فریاد به جای خواب
انقلاب است
انقلاب ناب

0

با پیاله خیام


ای خدا
خوبی؟
خسته؟
تها؟
ه. پس بیا بنشین
نه. نه توقوعی نیست
نه از بخشایش
نه از بهشت
نیازی به انعام و هدیه هم
نیست
ای معشوق قدیمی
بیا هنوز چای داغ است
یک پیاله چای سیاه؟
یا کبود؟

می خندی؟

شراب هم هست
سرخ یا سفید؟

می خندی؟

بله؟ ودکاهارا خورده ام
چای گذاشته ام برای تو؟

می خندی که وقتی سرخوشم
می افتم به یاد تو؟

می خندی.
خوب بخند
خنده خوب است خنده خوب است

بخند
کار از گریه گذشته است
می دانم، بخند

تو هم مثل منی
مقصر
 مقصر مطلق
 

بیا بنشین
از قبله، از بالا از هر جا که دوست داری
این جا مهمان خداست
یا خدا مهمان
فچه فرقی دارد

اینجا سیاره سرخورده هاست
بیا کمی به غیر از گناه گپ زنیم
کمی با نگاه حرف زنیم
از خمار
از اختیار اختراع
از حق انتخاب دعا

باشد. باشد
تو هم خسته ای می دانم
از طلب از بخشش، از دعا
از ترس و تقلا

 شاید به جای این همه
  حرضه دعا می خواندم
شاید عاشق حلقه به گوشم مدعا بودم، اگر
شرط نداشت
اگر این وصل ما به بده بستان زمین و آسمان
هیچ ربط نداشت


اگر اجبار نبود
سر تا سر اختار نبود

حالا که هست، بیا
ای یار خودخواه
ای خودکامه ترین یار
بیا سر این میز قدیمی ما
بنشین

تنهای تنهای
بند قوانین خودساخته
ای خودباخته من

کاش این همه هسود
نبودی
کاش این همه از گیسوانم رشک نبردی
کاش دریادل بودی
و مرا رها می داشتی
سر راه آرزوها
خواسته ها
می گذاشتی
کاش مرا با این و آن
نمی کردی میزان
نمی گردی در نقش مادر و همسر پنهان

کاش کمی گوش داشتی
می شنیدی صدای گرم تفاوت را
کاش می دیدی که تکرار
 مرگ است

بیا. بنشین
شاید به توافق رسید
یا شاید متوقف کرد این چرخه سرگردان.

بیا. بیا
ودکا منتظر است

نه سرد نمی شود
اما تمام
 چرا


ای خدای خسته و تنها
من که بامی بر سر دارم
اما سرپناه تو کجا خواهد بود
وقتی باز نشسته خواهی شد؟
وقتی از حرم بی چون و چرای ساخته خود
خسته خواهی شد؟
بیا. می دانم
غم تو سنگین تر است
مرگ تو وزنینتر است
بیا
بنشین
روز شام شدنی ست
بیا
، ودکا تمام شدنی ست
 

0

Гюльчатай

پنج ساعت میخکوب شده بودم پشت کامپوتر تا این فیلم به آخر رسید.
واقعا فیلم خوبی بود. با همان حس حال فیلم های دوران شوروی ولی با موضوع روز داستان عشق دختری شرقی بنسبت به دو جوان روس را زیبا بیان کرده است.

البته کم و کاستی های زیری هم داشت ولی در کل خوب است که این گونه فیلم ها هنوز ساخته می شوند. آموزنده است بسیار!

اگر روسی می دانید می توانید ببینید. هشت قسمت با طول حدود ۴۵ دقیقه است. گلچیتای که اسم قهرمان فیلم است و آنرا هنرپیشه جوان تاجیک بازی کرده است و این نامی ست معروفی در تاریخ سینمای روس که در رابطه با حضور روس ها در آسیای میانه ساخته شده است.
لذت بردم… و حافظه ام از این فیلم شکمسیری آب خورد و روشنتر شد!

0

دانش در آتش

چه گونه می شود خوابید
وقتی بالینت زندان هزاران پرواز
 سینه ات تابوت صد آواز است

چه گونه می شود خوابید؟
وقتی زمستان باز پر از راز است

سرد است زمستان، سرد، برف باریده تا زانو
چه گونه می شود خوابید با ذهن پر از نگرانی

  نگران مادری پیر
که با آخرین دیوان حافظ، بیدل یا هلالی
با تردید به سوی آتشدان خواهند رفتٔت
تا دستان کودکان اش گرم کند،
نگرانم، نگران کودکان سرزمینم
که
سوختن دانش در تنور نان
شده سرگرمی شان
شده تنها نور شب های بیغمی شان

من نگرانم، نگارن این نسل سوخته
در نیمه راه شوروی
من نگران این دختران کوچکم
در بند روسری.

من نگران پدری
که به غیر از فاتحه چیزی ندارند در دست
که پهن کند
سر قبر
  ناناورش در غربت
دردناک است داستانش

صدای گرمی نیست
در جنجره آسمانش

     سردی ها می ترسم که هنوز
در پیشانه است
 …

0

سمرقندی که من می شناسم

همان خاکی ست که رودکی بر آن زانو زده است
سجده آورده است
به سایه روشن های واژه ای پارسی
در نور سحرخیز طلوع


(از مجموعه سمرقندیه)


0

Here what can we do for Tajik minoroties in Central Asia?

Барномахои телевизиони Точикистон барои точиконе ки ба манбахои мухталиф дастраси доранд чизи тозае надорад аммо барои точикони Самарканд то чое ки ман тахкик кардаам танхо манбаи иртибот бо кишвархои дигари форсизабон ва тахаввулоти фарханги дар ин се кишвар аст. Он хам бовар кунед ки гохе барои точикони бурунмарзи фахмиданаш сахт аст. Манзурам мардуми оддист. аммо шабакахои Эрон барои мардуми точики Самарканду Бухоро кобили фахм нест. Хатто Би Би Сии форси хам. Ва ин талоши дафлатхост ки фосилаи забониро байни ин мардум он кадар зиёд кунанд ки робита худ-бу худ канда шавад.



Шабакахои телвизионии Точистое барои точикони Киркизистон Узб дигар кищвархои хамсоя танхо манба аст ва инро дасти кам нагиред. Мо дар бораи равшанфикрон сухбат намекунем балки дар бораи миллионхо мардуми оддди хатто фахмидани забони мучриёни телвизионхои Точикистон кобили фахм нест.



Бахсро бояд аз диди мардуме пеш бурд ки ниёз доранд ва бо тарзи табии худ аз тарики ин барномахо меомузанд. Вазъи Точикистон нисбат дигар кишвархои хасоя банисбат бехтар аст ва инро бо хамхони ва ё мувофикат бо давлат надонед ва ё курбонии он накунед. Хабарнигорони точик хох-нохох омухтаанд ва дар ин бист сол кулли забонро полоиш додаанд ва шумо агар як нусха рузномахои махалли дастатон бирасад мефахем ки манзурам чист.



Пас ин ки мохворахо бояд таквият шаванд дар ростои як чараёни омузиши хамагони ва умуми ва тудаи мардум як кори бемисл ва дар айни хол танхо рохи кумак ба ин мардум аст.

Лутфан агар ба афроди муассир дастраси доред ин мавзуъро матрах кунед аз расонахо, аз роххои шахси ва хар рохи мавчуд. Ин кор шуданист ва бояд шавад агар хамчунон мехохем ки мардуми точики бурунмарзи ба забони модарии сухбат карданро низ фаромуш накунанд.

(My note on ZP Facebook page:
https://www.facebook.com/groups/zabaneparsi/?fref=ts)

0

Мохворахоро кави кунед

Натичаи бахсхои имруз дар пои навиштаи Абдуманнони Шералиеви гироми мехохам ин рохи халро ба дустони фаъол ва нигарони забон ва фарханги форси-точики дар хорич аз Точикистон пешниход кунам.

Бояд ба давлати Точикистон фишор овард ки тамоми конолхои телевизиониашро руи мохвора фаъол кунад. Коре ки муддатест катъ шуда ва ин шабакахои телевизионии Точикистон рохе барои баруз ва ошно бо тахаввулоти забон ва ахбори нисбатан озод ва муфид барои точикони Самарканду Бухоро ва дигар шахрхои точикнишини хамсояи Точикистон буда ва хаст. Ва холо ин рох баста шуда.

Агар мохворахои Точикистон кавитар мавчхои худро ба хаво дихад кумаки бисёр мухим карда ба точиконе ки дигар солхост на китоби дарси мунташир мекунанду ва на китобе аз хорич ба дасташон мерасад.

Ин корест ки мешавад анчом дод.

Ман медонам ки хазорон хазор нафар пойи барномахои точикии шабакахои телвизионии Точикистон менишинанд ва ин танхо манбаи чаззоб барои онхост ва мардум такрибан хама сохиби мохвора шудаанд. Харчанд ки бо интернет хануз фосила доранд аммо ташнаи барномахои точики хастанд.

Кош гурухи забони порси коре дар ин раса битавонад анчом дихад.

0

эътироф

Эътироф мекунам ки дидаам девро
Эътироф мекунам ки фарориам

Фарор кардаам сахт,
Дуру дароз
Аз чанги деве одамху
Аз чанги одамоне девху

Дурам
Дар амонам, аммо
Дилам пеши девон аст
Ин дил девона аст
Девона аз дурии девонам

ـــ

اعتراف می کنم که دیده ام دیورا

اعتراف می کنم که فراری ام

از وهشت ترسناک خفقان

به دوری دور پناه برده ام

اما دلم در بند دیو است

مردمی در خدمت کمربند دیو است

دیو در شهر

در شهلای چشم هر فرد

حضور دارد

دیو بر سر همه ما زور دارد

اما نه همه اعتراف می کند

نه همه با دل پور سینه شفاف می کند

در این شهر قدیم

بیم حاکم است

صفحه ها ... 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13