0

روح

وقتی
بعد از این همه خونریزی
باز هم قامت راست می کنی
از پله ها بالا و پایین می روی
ساعت ها سر پا می مانی
بعد از این همه خونریزی
زنده می مانی

به روح اعتقادت
می افزاید

0

شاعر

من!
تصویرگر اندوه روح مجروح
شمایم!
من!
چون کوه
استاده ام
تکیه گاه
شما!
من!
دختر آتشین
آتشکده سغد سمرقند!
من!
جوشن روشن
در پیراهن جنده پوشانم
من دریای خروشانم!!
من،
اخگر در به در
در رویای گویای شما!
من شمایم
ای که هنوز
 می هراسید
از سلام بی کلام
یک شاعر جوان
من از خواب و خیال شما
بیرون خزیده ام
 پنجره های حنجره های
شما
باز باد
ای مردم!
 زیباتر از راز شما
سازی ندیده ام

در شعله گناه شما
سوخته ام
شاعر شده ام

***

0

مادرانه ها

***
اول دریاها رفتند
بعد درناها

نارها حوصله نداشتند
که انار شوند

انجیر
لباس ملی ملت شد
 پنبه
 شکنجه چهارفصل سال

اول استادان رفتند
بعد شاگردان

اول آرزوها رفتند
بعد آرزومندان

اول وطن داران رفتند
بعد مفهوم وطن

 نهایت، دوستان من رفتند
بعد، لاعلاج… من

***
 خسته
از مقاومت های ابدی
در برابر جاذبه زمین
روزی
آب می شوم
جاری اما نه

آب می شوم
فواره می زنم
به سوی
کهکشان

***
عمر چو رفت
از ساختن
   سوختن
 می ماند

عشق چو رفت
افروختن

***
درخت نیستیم
که به درود بادها
بدرود گوییم
با شاخه شگوفه ها
با دستان سبز
با ریشه در آب
با دلی آباد

انسانیم
 پا به پای باد
می رویم
برباد

***
مادران حامله
گهواره می جنبانند

مادران بی فرزند
زمین را

***
صبح شد و خرشید
شال گردن حریرش را
بر شانه پنجره ها
آویخت

تو هنوز خوابی
من از اول شب تا این لحظه
شانه به شانه دختر نازاده ام
  دلجویانه نشستم
و توضیح دادم
که چرا
هیچ گاه
نخواهد آمد
تا شال گردن حریر خرشید را
دور گردن سیمین اش
در سهرگاهان بیخوابی
امتحان کند
 
***
اول با نگاهت
دوم با دستانت
سوم با قدم هایت
چهارم با لهجه شیرین شوربردارت
پنجم با رفتار، گفتارت
ششم با خفت و خوابت
هفتم با راز و نیازت
تطبیق شدم

آن قدر تطبیق
  ای عشق
که تفریق شدم

***
من و تو
در شهر کوچکی
در بخش کوچکی از دنیا
شاید بشود گفت، در یک روستا
زیر سقفی که چهار فصل سال
حرارتش ۲۲ درجه بالای صفر است
همه شب، همه روز
درگیر ارتقای قلب های مجروح
رویا بافتیم

لحظه هارا اهدا کردیم
روزرا بخشیدیم
  یک دانه سیبی هم برای فردا
در سبد نمی گذاشتیم

باکی نیست
اما کاش این قدر غمناک نبود
جای خالی امروز زیبا
در قاب فردای تیره ما

***
تشکر از بردباری
تشکر از تحمل، از عشق، از بیزاری
تشکر از همخوابگی
همخوانگی
تشکر از شاهی
از شوخی
در برابر چشمان حیرانم
تشکر از همراهی
در این جاده تازه کشف ما
که دست به دست
یکدیگررا کشیدیم
بالا بردیم
پایین آوردیم
تشکر از نذرها و نازها
تشکر از تلخی یک لحظه
 خیال رازها
تشکر،
از تشکرها
از احترام، از سکوت بیدوام
از زخم های زودگذر
از زنگ ها بر در
که سر وقت زدی
از نامه های که با درد
ننوشتی
تشکر
اما کاش ببخشی
اگرلایق نبودم

***
این سیر
آن قدر طول کشید
آن قدر دراز شد
که عاقبت
یک راز شد

***
چیزی به جوز رفتن نیست
این جاده جنگلی
چیزی به جوز بریدن نیست
این ریشته ارمان مخملی
که پیچیده است به پایی
 رهایی تو
و گرفتاری من

***
مرا افسون چشمانت
آن قدر از راه بی راهمی برد
آن قدر جادوگری
  می آموزد
که دیگر هیچ منطق بشر
به هیچ دردم نمی خورد

***
وی فرزندانش را در زمین رها کرد
من فرزندانم را در زمان دفن
و زیر آسمان بارانی
سقف بلند و سنگینی
برای عشق ساختیم
که وقتی فرو افتاد
نه من بمانم
نه او

***

  نشان ما
در حریر کهکشان
در پستان های سفید
راه شیری
باقی خواهد ماند
به دستان ما
به دستاورد های ما
به قاب دیوار
  آبی آسمان ها
 بنگرید

***
افسرده نیستم
دل مرده نیستم
نه. نترسید
اما
 بگذارید آن روزی
که برمی گردم
تنها باشم
 با خوشه های خالی دستان خشک خود
تا در ازدحام سیل مردمان موافق
آن قدر غرق شوم
که نیاز به خودکشی
 نباشد

که نیاز به ماتم حتی
 دو روزی شما
نباشد
آن گونه که گویی
 هیچ گاه در روی زمین
  به نام من
مخالفی
نبوده
و نباشد

***
تیغ!
ای تیغ!
ای دشمن زنانگی
ای دشمن لانه گرم شادی!
کارت از تار گیسوان دختران گذشته
که دم بر بیخ و بون
نار پستان ها می زنی؟!!

***

کیست آن که می گوید
فرزند ندارم؟!

 هفت ماه است
غنچه دستان کوچک
دختر بیولوژیک من
رشد کرده است.

تا ماه ده
در کنارش خار خواهم شد
که از دست شما
عاشقان نجیب زیبایی
نجاتش دهم.


***
باز آمده است

آمده است آن غم شیرین
آن غم افسونکار
آن غم بی رنگ، بی نقش و نگار
که وقتی در کنارش می نشینم
دیگر هیچ چیزی ارزش ندارد

***

ها، ها، ها،ها،ها

من؟ من
من که در قبال همه خوشی ها
  همه رویاها
همه دختران نارپستانم
پسران شیردل
شیرپنگالم
تورا انتخاب کرده ام!
در قبال همه شادی ها
تورا بر تخت زندگانی
دوباره نشانده ام!
مرا می ترسانی؟
مرا می هراسانی؟
از محرومیت!
از دوری
از ناداری…

مرا؟
 که زنجیر – زنجیر شهرها فروخته ام
حلقه – حلقه تیروکمان ها
فروخته ام
من روحم را
روانم را
من ملت و منت ها فروخته ام
من دسته- دسته دولت ها فروخته ام
تا تورا داشته باشم!
مرا می ترسانی
از محرومیت؟!
ای خدای رویاهای
خاکستری من
وقت کردی
 روزی بیا
  با هم دوباره
 آشنا شویم

***

0

شادمانی

شادمانی کاش کوزه ای بود
در بغل خواهر
شادمانی کاش کودکی بود
در گهواره مادر

یا کاش آن کتابی بود
در دستان پدر
شادمانی کاش در نوازش
یک سگ بیخانمان بود
یا شیر دادن به گربه های همسایه

شادمانی کاش قیچی زدن بود
در تصاویر غم های مردم
یا حذف آژنگ های زنی جوان
در فوتوشاپ

یا حداقل سیگاری بود
شب و دیرشب دود کند
بین انگشتان
بی هیچ عذاب وجدان

شادمانی کاش
در سفرهای طولانی بود
از شهر به شهر
از ده به ده
از قاره به قاره

شادمانی کاش شراب سرخی بود
که روی تخت خواب قبل از عشقبازی
با یار خوری

شادمانی کاش در بردن
دختری هشت ساله خود
به مدرسه بود

شادمانی کاش نشستن
در عروسی فرزند بود
شادمانی کاش
قدم زدن با ابیره خود
در چمنزار آباد بود

شادمانی کاش بوسیدن دستان
زن حامله بود
یا نگرستن به چشمان
نوجوانی با هنر بی نظیر

شادمانی کاش دیدن
درختی بود
که چهیل سال پیش کاشته ای

شادمانی کاش نگرستن به چشمان
مخاطب بود

شادمانی… کاش چاشنی داشت
یا کاش قابل دیدن در آیینه بود
یا در قاب عکس جوانی

شادمانی کاش در کیسه جا می شد
یا در یک جامدانی سبوک

شادمانی کاش…
بود

 ***
به خواهرم ماهزاده
(۳ ژوان ۲۰۱۳)

Барои хондани ин назмпора, лутфан сафхаро комил боз кунед

… ادامه نوشته

0

هیچ وقت رای نداده ام

دفعه دوم است که جریان انتخابات ایران را دنبال می کنم و حس غریبی دارم. اول از این که خوشحالم که مردم  ایران نسبت به وضع سیاسی کشور بیطرف نیستند ولی در همزمان به خود فکر می کنم که چرا ما چنین شور و شوقی را نه تجربه کرده ایم و نه برای ایجاد چنین فضای تلاش می کنیم. ما یکی تاجیکان، ازبکان و دیگر همسایه های برادرمان.

من هیچ وقت رای نداده ام. با این که سی و هشت سال دارم هیچ وقت رای نداده ام. هیچ وقت به پای صندوق رای نرفته ام. و همیشه از خطر فاش شدن این کارم ترسیده ام ولی باز هم رای نداده ام. از رای دادن اجباری فرار کرده ام. چون رای دادن و ندادن در کشور من هیچ تغییری ایجاد نمی کند. رای دادن آن جا معنای ندارد ولی رای ندادن معناهای زیاد و مهمی دارد. رای ندادن یعنی با دایره دولتی ها نرقصیدن و خودرا از آن همه بیعدالتی و دروغ دور نگه داشتن است.

حالا که می بینم در ایران مردم نسبت به رای دادن تردیدهای دارند، یعنی تردیدهایشان نسبت به سالهای پیشتر بیشتر شده، می ترسم که ایران هم به یک شوروی دیگری تبدل شود. به چه معنا شوروی؟ به این معنا که مردم خود را از سیاست دور کنند و همه لگام ها را بدهند به دست ده در صدی که در قدرت هستند و آن ده درصد هم تمام تلاش اش این است که در قدرت بماند و مخالف را به راحتی از میدان دور کند. امروز خانه-زندان و فردا اعدام و … یعنی راه های استالین شدن زیاد است ولی نتیجه اش یکی ست. چه رنگ آن سیاه باشد و چه سرخ مردم در این راه بازنده است.

من هیچ وقت رای نخواهم داد چون دیگر دوازده سال است که در ازبکستان نیستم. در انتخابات هلند هم شرکت نمی کنم چون هنوز شهروند صد در صد آن نیستم و اگر هم شهروند شدم هم شاید رای ندادم. رای دادن فرهنگ و رفتار اجتماعی ست که من متاسفانه آنرا ندارم و بدون این حس شیرین و عمیق بزرگ شده ام…

رای دادن هم انگار شبیه عاشق شدن است و حتمی باید شخص مورد علاقه خود را داشته باشی. امیدوارم که این عشق و این شور را مردم ایران از دست ندهند.

من موسوی را نمی شناختم ولی در جریان ماجراهای بعد از انتخابات عاشق او شدم. به خود فکر کردم کاش می توانستم به او رای دهم. ولی اجازه اش را نداشتم.

اما به خاطر عشق قدیم نباید عشق های تازه را انکار کرد. نمی گویم رای دهید وقتی خودم این تجربه را نداشتم. و نمی گویم رای ندهید چون انتخاب باید آزاد باشد از صمیم دل و جان باشد. وقتی نیست به اجبار نباید پای رای رفت.

اصول دموکراسی این است که به خواسته ها و باورهای خود خیانت نکنیم. بقیه اصول های آن درجه دوم است.

0

پرستو

بنا بر شاخ زردالو
می سازد پرستو
جوجه می آرد پرستو.

  من اما سرخوش چه بوده ام
که بر شانه غربت
خانه کرده ام؟


Бино бар шохахои зардолу
Месозад парасту
Чуча меорад парасту.

Ва ман сархуши чи будаам
Ки бар шонаи гурбат
Хона кардаам?

0

Хамлахо ва интизорхо аз як расона

Ин рузхо ба бахши точикии родиои Урупои Озод таваччух зиёд аст. Хамлахо ва интизорхо хам зиёд аст. Аммо чаро холо даст ба навиштан кардам далели дигаре дорад.

Вакте мухотаб ба расонае чунин хассос мешавад ин ба маънои он аст ки тасвири худро дар он намебинад ва ё гами худро дар он намешиносад.

Родиои Замона намунаи хубе дар ин мавзуъст ки ман худ аз наздик бо пусту устухон тачруба кардам. Шукуфойи ва коматхамии онро бо дард мушохида кардам ва холо ки даврони оромишеро ба сар мебарад дигар чушу хуруши каблии худро аз даст додааст. Чаро? Чун расона махсули кори як нафар нест. Расонае сарбаланд ва муваффак боки мемонад ки дар канори мудирияти дакику равшан кормандони кордону алокаманд хам чазби он шуда бошанд.

Вале расона хамин чанд матлабе нест ки мо дар торнамои он мебинем ва бо бехавсалаги мехонем ва ё бо иштиёк мавзуъи мавриди писанди худро аз тарики он дунбол мекунем. на расона махдудиятхое дорад мисли неруйи кор ва буджаи солона ва чи басо мохона. Чизе ки ба чашми хонанда аслану абадан дида намешавад ва шинохта нест.

Аммо оё хамаи иродхоеро ки дар як расона мебинем мешавад бар камбуди буджа пайваст? Ба назарам на. Ба назарам як веблог хам агар нависандаи хубе дошта бошам метавонад як расонаи муассир бошад.

Вале гузашта аз имконхои моли як чизи дигар хам хаст ки хун дар раги расона медамад ва он хам неруи мусбат аст. Вакте расонае мураттаб дар холи гирифтани паёми манфист чи гуна дил аз кудурат соф кунад ва даст ба калам шавад ва хатто бо мухотаби худ табодули дидаву шунида ва назару интикод кунад? Аммо расонаи ранчидаро то хол кас надида. Он чи мо дидаем ва тачрубу кардаем хабарнигорони асабони ва озордида хастанд ки хох нохох намояндаи расонае хастанд ки дар он кор мекунанд.

Ин рохе ки мо меравем ба чое намерасад. Мо ба унвони хонанда бояд он кадар бо расонаи хамзабони худ руйрост бошем ки бо у дарди дили худро дар миён бигзорем ва дар хар матлаби интишор шуда худро дахил кунем ва расона хам дар навбати худ мойи мухотабро чидди бигирад, то дар ба дар ба дунболи дарди дил шунав нагардем. Агар расонаи мардуми точик дарди дили точикро нашнавад ва мардуми точик расонаи худро натавонад ба унвони ойинаи худ бибинад ва бишносад пас мо дар чо пой мезанем ва ба чойе намерасем.

Ман гоху гудор худам низ аз иборахое ки родиои Озоди дар гузоришхояш ба кор мебарад хурда мегирам ва мутаассиф мешавам, вале медонам ки ин гузориш калами кист ва на хама дар ин расона чунин богалат менависанд ва Озоди махсули калами як ё ду хабарнигор нест.

Инхоро менависам бидуни инки интикодхои воридшуда ба родиои Озодиро нодида ва ё ночидди гирифта бошам, балки ба хамкасбони худ ки медонам дар хамин лахза хам шояд бо дили пурхун калам ба даст доранду барои мардуми худ беминнат ва беинтизор кор мекунанд. Менависам то ба онхо бигуям ки интикодхо хамеша хастанд, кор бояд мисли хамеша бо ишку алока анчом шавад.

Байни ин хама сиёсатхои ботаваккуйи сармоягузорон ва пуштибонони моли бояд битавонем дили ду ё се калам ба дастонро гарм нигах дорем то расонае аз дасти мо наравад. Мо бояд аз хамин рез-резхои кучаке ки дар даст дорем истифодаи муфид кунем ва бо фикри ки "аз мо нест пас сар ба танаш набошад!" амал накунем.

Дунё на хамеша ба коми мост вале барои инки дунё аз они худ кунем набояд косаву кузаи дигаронро бишканем ва номи онро озодии баён ё амал бигзорем. Агар ба унвони як миллат фикр кунем мо бояд гом ба гом хар расонаеро ки дар чоддаи пешрафти кишвари точикон фаъол аст ба суйи матлуб бибарем. Ва агар хам нашуд. дар пайи расонаи худ бошем. Ин гуна расонахо ба мухотабони худ эхтиром мегузорад ва пой ба пойи он меояд.

Аммо дарк мекунам ки нодида гирифта шудан ва ё бедалел кор худро аз даст додан чи дарде дорад. Эхсоси хиёнате ки инсон аз даргохи мудофеъ озодии баён ба даст меорад бедаво ва тахрибкунанда аст!

Яке аз интикодхои аслие худи ман аз родиои Озоди дорам ин нест ки мудири он кист ва ё сиёсати он чист, балки беш аз хама забони он аст. Забони родиои Озоди забони бисёр нополида ва омиёнаи ба навъе содда шуда аст ки  одам ба ёди даврони шурави меафтад ва бо ин кор гурухи мухимми  рафшанфикрони точикро аз худ рам додааст.

Рохи рушди табиъи миллат аз тарик ва хам бо кумаки равшанфикронаш бояд бошад вакте забону зовияи расона бо равшанфикрони чомеъа хамхон ва хамгом нест вакту замонхои зиёд бехуда талаф хоханд шуд то мардумро бо сиёсат ошно кард ва ё матлаберо расонд. Мардуми одди агар мухотаби расона аст пас бояд равшанфикрон ва ё афроди муассири чомеъаро ба худ чалб кунад, чун бо таъйид ё адами таъйиди ин расона аз чониби ингуна афрод эътибори хар расона метавонад ба соддаги зери суол равад.

Аммо радиои Озоди бо ин хама интикодхои воридшуда худ як намунаи хуб аз он аст ки ойинаи чомеъаи точик дар кулл аст. Родиои Озоди хамон иштибоххои забони мардуми худро дорад ва ба хамон бахш аз чомеъа таваччух дорад ки худи мардум доранд ва ба маънои томи миллат ва ягонаги намеандешад, чун чомеъа низ гуна афкор дигар мавриди ниёзаш нест. Он руйдоде ки хабарсоз аст инъикос пайдо мекунад ва он касе ки дар кудрат аст зери нури таваччух аст ва оне ки садояш дар дурдастхо гум аст дар расонахо хам на дида мешавад ва на шунида. Родиои Озоди ба гайр аз чанд гузориши пароканда аз гушаву канори Точикистон дигар тавре бархурд мекунад ки Точикистон хамин Душанбе асту бас. Аз Самарканду Бухорои ятим бигзарем, аз Фаргонаву Тошканду Сурхондарёву Кашкадарё аслан чизе нагуем, вакте Хучанду Панчакант фаромушанд.

Бо ин навиштахо талошам бар ин аст ки бигуям тамоми гузоришхои родиои Озодиро мехонам ва хонандаи харрузаи онам, хамаруза аз иштибоххо ва аз гузоришхои нисфа нима ва гохе бесару тахи шояд гузоришгаре махалли дилгир мешавам, вале то кучо хам меравам, дигар чи расонае дорем ки дасташ мисли родиои Озоди боз бошад? Дигар расонахо хам ба тарзи вахшатнок махалли ва бо диди баста гузориш менависанд бидуни сиёсати равшан, бидуни диди равшан аз ояндаи кишвар ва ё хатто аз кишвари мавриди писанди худ. Мо хаминем ва расонаамон хам хаминхост.

Бояд худро дар расонаамон бишносем ва расонаамонро ба суйи худ даъват кунем ва хамзамон бо такдир аз кори сахту душвори он онро рахнамойи кунем, расонаи худро бо зехнияти махдуди худ дар чахордевор зиндон накунем. Ичоза дихем расонаамон озод бошад он тавр ки карор буда, он тавр ки кавл дода. Ичоза дихем ва кумак кунем ки ба мо гузоришхои хирфаи ва хамачониба ва пухта бидихад ва аз хубро тахсин кунем ва бадро интикоди созанда на сузанда!

Мо точикон дар ин даврони пурмочаро ва хушунатбор танхо ва дур аз таваччухем ва дарду мушкилоти мо ба чашми чахониён бисёр кучак аст ва бештари авкот хам ба ин хулоса мешавад ки "мардум чи гуна, давлаташ намуна" ва ин то хадде дуруст аст.

Ва мо ба унвони як точики мусбатбин ва иртикоталаб наметавонем хамзамон хам давлат бичангем, хам бо расона бичангем ва хам бо фархангистон. Дар чоеи бояд бипазирем ки мо бояд ин хама гомхоро бо хам бигзорем бо созишмандие ки ба мо точикон нисбат медиханд. Точикистон хеч гох гул-гул шукуфо намешавад агар мо хунари созишманди ва хамзистии ирсии худро бо хамзабону хамдили хамдигар тачруба кунем. Хамакида будан хам дар ин миён шакл хохад гирифт. Магар хамаи орзуманди Точикистон нестем? Хастем! Вале ба хамсухбати нарасидаем то инро аз забони хамдигар бишнавем.

Рушди бархехо саритар аст бале, медонам. Мебинам ки муковимати бисёре дар баробари омухтан ва тарчех додан дар махдудиятхои худ сабки зиндагии миллионхо точик аст, аммо агар зиёд на сад нухба ва равзамири точик битавонанд ба хамдили бирасанд, на танхо як ё ду миллион балки шояд кулли миллат пайрави онхо шуд. Аммо дар замони кунуни ки кудратхои бо диду шинохти бо тафовути аз замин то осмон зери замини чанги идиогожии худро идома медиханд, расонахои точики бояд кави, сабур, бомаром, содик, равшан чун ойина ва моли мардум боки бимонанд. Мардум на ба маънои шуравии он ки танхо бахши коргар буд, балки мардуме ки омехтаи равшанфикр ва хам рухони ва хам хунарманд ва хам ояндагаро ва хам мухофизакор ва хам ислохталабу феминисту хатто хамчинсгаро аст. Иншонависи ва панду насихат кори расонаи имруз нест ва дастикам гирифтани мухотаб камари хар расонаеро хохад шикаст, хатто агар буджаи чандмиллиони дошта бошад.

Ба умеди рушд ва иртикои мухтавойи ва хам сабки нигориш ва тахлили амик дар мардум ва расонахои точик, рузи чахонии коргарро табрик мегуям. Харчанд интизор ин буд ки имсол коргарони точик хам даст ба эътисоб ва ё эътироз бизананд ки хайхот хануз ангор огах нестанд ки хаку хукуке доранд ва он солхост поймол аст. Ва хамин хам худ як нишон аст номуваффак будани расонахои точикист ва аз ин маврид зиёд асту кадом якеро дар як навиштаи веблоги чой мешавад дод?

Мо дар ин бо ин хама интизорхои беандоза дар ин чараёни рушд бо хам хастем хеч расонае ба танхойи набояд ин борро бикашад ва хеч гурухе аз мардум набояд дурафтода бимонад. Дар ин дег бояд бо хам бичушем то бо хам бипазем.

Ба гурухи кормандони Родио Озоди дар ин даврони сахти тагйирхо сабру иртикоталаби ва хамдилии бисёруро орзу дорам. Ба умеди поёни бомуваффакияти ин дахаи созанда барои Точикистон ва точикон хастам ва медонам ки бе хамрохи ва хамкории самимонаи радиои Озоди ин муяссар нахохад шуд.

0

از تجربه های به یادماندنی

 

روز جهانی کارگررا کار کردم و بعد از فروپاشی شوروی هر سال در این روز سر کار بوده ام. تنها روزهای که در اول ماه می هم درس و هم از کار خانه آزاده بودم در دوران کودکی و نوجوانی ام بود که در دوران شوروی بود. ولی نمی دانم چرا این روز به عنوان روز همبستگی خانواده و هشروندی در ذهن مانده است. شاید به این دلیل که همه با لباس های نو در مرکز شهر جمع می شدیم و با پلاکردهای که واقعا معنای خاصی نداشت یک ساعت یا شاید بیشتر راهپیمایی می کردیم. راهپیمایی با کودکان و کار مندان کودکستان شروع می شد و پشت سر آنها مدرسه ها و بعد کارمندان شرکت های که همه دولتی بودند و خوب هیچ سازمان غیر دولتی هم وجود نداشت. همه لساب ویژه و یکرنگ می پوشیدند و پرچم های بلند و گل های یکرنگ که معمولا رنگ سفید داشتند در دست می گرفتیم. بعد از مراسم که نوبت عکس های گروهی بود نمی دانستیم پرچم هارا چه کار کنیم. هیچ کس حاضر نبود بعد از مراسم این پرچم های سنگین و بلندرا با خود بکشد.

سخت ترین بخش کار این بود که در این شلوغی خانواده خودرا پیدا کنیم. هیچ سالی نشده بود که هم پدر و هم مادرم را بتوانم پیدا کنم. عکسهای که هم از آن سال ها دارم یا مادر یا با پدرم هست. اگر با پردم بودم هم چرخ و فلک های پارک راه می یافتم و هم شکم سیری بستنی و یا به قول ما تاجیکان یخماس می خوردم. اگر با مادرم بودم، زود از بهر همه اینها می گذشتیم و برمی گشتیم خانه تا به فکر شام باشیم.

ولی هیچ وقت فکر نمی کردیم که در این روز کارگرد چرا گاهی پیش می آمد حقوق مادر و یا گاهی حتی حقوق پدررا نمی دادند و بیچاره ها باید نمی دانم از کجایی مقدار پولی قرض می گرفتند تا به عکس های گروهی و بستنی های پنج شش کودک برسد. ولی کسی اعتراض یا ناراضی نبود. اعتراض و ناراضی بودن چیز های ست که بعد از شوروی مردم یاد گرفتند. رابطه مردم با دولت در دوران شوروی مثل رابطه پدر و مادران با کودکان شان بود. هست شاد باش، نیست حق اعتراض نداری و اصلا فضای دیگری بود. اما احساس های بود که هنوز نه اسم داشت و راه بیان.

روز فرصت شد باید از پدرم بپرسم که دوران شوروی چه طور کومونیست باقی ماند و رهبری کرد و حتی به مردم زورگوی هم کرد. گاهی دنهانی سر قبل پدرش می رفت و مارا هم می برد و از ما خواهش می کرد که به کسی نگوییم.

اما اینجا می خواهم از یک خاظره عجیبی روز کارگر بگویم که هیچ وقت یادم نمی رود.

روز به پایان رسیده و شهر و پارک در حال خالی شدن از مردم بود. ولی من و ماهزاده خواهرم با پدرم بودیم و پردم هم کمی سرخوش بود و خلاصه کسی به فکر خانه رفتن نبود. می خواستیم باز هم کمی بیشتر گردش کنیم کنیم. سر راه چشممان به بنای سینما افتاد. روی آفش دیوار سینمای نوشته بود فیلم هندی! با حروف بزرگ و عکس های عاشقانه. ما بیلط نداشتیم ولی خیلی هم دوست داشتیم فیلم را ببینیم. یادم نیست چه فیلمی بود. حتی همان روز هم وقتی برگشتیم عنوان فیلم یادم نبود. اما چیزی که یادم مانده بود نور تابانی بود که وقتی به دیوار سینما می خورد به تصویر تبدل می شد.

پدرم از مغازه کنار راه یک شیشه دیگر شراب خرید و به سوی راهروی پشت سینما رفت. از پله های آهنین بالا رفتیم و پدرم در آّنین را محکم زد. من و ماهزاده ترسیدیم و از او خواهش کردیم که نمی خواهیم فیلم ببینیم برویم خانه. ولی وی همچنان دررا کوبید. وقتی می خواستیم ناامیدانه از پله ها پایین رویم، در باز شد. یک پیرزن دررا باز کرد. پدر با همان لحن تند خودش گفت به او گفت چرا این روز کار می کنید؟ مگر نفتند که امروز هیچ کس نباید کار کند؟ پیرزن گفت ما استثناییم چون به کار تمام عمر محکوم شده ایم. این حرف هنوز هم یادمه و به پردم هم با همان لحن خودش پاسخ داد. معلوم بود دوست خوبی هستند. چون زبان قبیه به کار می بردند و به جای این که ناراحت شوند می خندیدند.

مارا به داخل راه دادند و شراب را باز کردند. یک پیرزن دیگری هم بود که مشغل گرداندن حلقه های فیلم بود. جای زیادی نبود ولی یک پیز کوچکی پیدا کردند و زیر پای من و خواهرم گذاشتند تا ما از پنجره کوچک روی سرشان به سالون فیلم نگاه کنیم.

از بالای سر تماشابینان دیدن نوری که به دیوار سینما می خورد و تصویر بزرگتر از آن می نمود که معمولا دیده بودم. از فیلم چیزی در یاد ندارم ولی این صحنه هیچ وقت یادم نخواهد رفت. وقتی فیلم سینما پردیسارا دیدم این حسی که آنجا داشتم دوباره در من بیدار شد. حسی که مدت ها بود یادم رفته بود. یادم هست که ماهزاده که پنج سالش بود و همه اش سر زانوی پردم بود از صحبت های آنها خسته شده بود و می خواست برویم. شاید بیست دقیقه ای تا تمام شدن شیشه وودکای پردم در آن اتاق پخش سینما ماندیم ولی برای مثل این بود به دنیای دیگری سر زده باشم و وقتی بیرون آمدیم همه چیز رنگ و نور خودرا از دست داده بود. تجربه رویای بود.

وقتی برگشتیم مادرم پرسید آن دو زن کی بود؟ چیها گفتن؟ ولی من از صحبت آنها هیچ چیز نشنیده بودم، غرق دنیای بودم که همیشه بین بلیط خریدن ها و شلوغی های دانه شکستن و حرف و خنده های دیگران در سالون سینما گم بود. ولی حالا گیچ  و غرق فکری بودم که چه طور دو حلقه نوار به تصویر تبدل می شد؟ دیگر هیچ بار به آن اتاق نرفتیم ولی هر بار که به هر سینمای سر می زنم چشمانم بی اختیار دنبال دو پنجره کوچکی ست که نور به بیرون می دهد و تصویر جهان دیگر به مردم.

روز جهانی کارگر به آنهای اینروزرا کار می کنند خجسته باشد چون اعتقاد دارم که حتمی کارشان با تجربه های ماندگار همراه است.

(از این روز عکس هم داریم، همراه با پردم و خواهرم ماهزاده، یک روز آفتابی بود ولی یادم نیست چه سالی، شاید ۱۹۸۳ باشد یا ۸۴، نمی دانم ولی اصلا چه اهمیت دارد)

0

داستان آب گشت تاجیکی


روز و روزگاری در زمان زمانه قدیم. در یک ده دوردستی در کشوری در احاطه آب های سرد شمالی دختری سمرقندی مهمانی داده بود، به عنوان «آبگشت خوران تاجیکی». این دختر تمام دوستان خوب ایرانی خودرا دعوت کرده بود و برایشان غذا آماده کرده بود به نام آبگشت تاجیکی. و این غذارا داده بود دست دوستان اش تا بخوردند. دوستان ایرانی ایش هم نمی دانستند که آب گشت تاجیکی چه رنگ و بوی دارد و به- به و چه- چه می کردند و هر چه به دست شان بود می خوردند.

اما بعد از مدت ها و سال های زیاد و قرن های چند، آیینه ای جهان نمای سر از آسمان های آبی پایین می آورد و همه اصراهارا فاش می مند. تصویر واقعیی آب گشت تاجیکی را هم به دوستان این دختر بی هنر سمرقندی نشان می دهد. و این دختر سمرقندی از آن روز به بعد دیگر در تمام دنیا دیگر هیچ جایی پیدا نمی کند تا خودرا از شرمندگی همیشگی پنهان کند…

ولی دوستان اش که مهربان بودند و ایرانیان خوشنژاد و بامحبتی بودند به این دختر سمرقندی زیاد سخت نگرفتند و از گناهش زود گذشتند. اما گونه های این دختر سمرقندی که هیچ وقت و هیچ گاه عذاپختن بلد نبود، برای همیشه سرخ قابی ماند به عنوان نشانی از آن روز که آبروی ابگشت تاجیکی را برده بود.

و این دختر سمرقندی همین شهزاده است که حالا گیاهخواری می کند و دست از شادی و شور کشیده و در همان ده دوردست با همسر همدل و اهل فهم خود با امید به آب های آبی اطراف نگاه می کند و منتظر آن روز است که یک بار دیگر به آن دوستان اش آب گشت تاجیکی واقعی ضیافت کند. هرچند پختن این غذارا هنوز هم نیاموخته و در حال تحقیق و آموزش است…

پایان قصه شهرزاد و حالا وقت خواب…

0

گره سینمای تاجیک

این مدت به سینمای آسیای میانه زیاد فکر می کنم، می بینم و با دیگر سینماهای کشور های همسایه مقایسه می کنم.
یک چیز روشن است که سینمای تاجیک فاصله زیادی با رشدی که در دیگر سینماها دیده می شود دارد. چرا؟ این سوالی ست که ذهنم را مشغول کرده است.
سینمای تاجیک بی سر و سامان ترین بخش فرهنگ تاجیکی ست که مشکل آن تنها و جدا از دیگر بخش های فرهنگی آن حل و فصل نخواهد شد و اگر هم سینمای تاجیک را در تنهایی و جدا از دیگر بخش های هنری تحلیل کنیم خطا کرده ایم.

سینمای تاجیک هیچ وقت بهبود پیدا نخواهد اگر زبان تاجیک به یک سر و سامانی نرسد. رابطه سینما و زبان را باید به هیچ وجه نادیده نگرفت. ولی این تنها رابطه سینما با زبان نیست. ادبیات تاجیک نیز دست و بال سینمای تاجیک را فلج کرده است. اگر دقت کرده باشید در فیلم هایی که در ده بیست سال گذشته ساخته شد اند یک دیالاگ و یا گفتگو و یا راوی نداریم که با زبان روان و معمول بین مردم سخن گوید.

زبان سینمای تاجیک ساخته و مصنوعی ست و از این جاست که با مردم رابطه خوب برقرار نمی کند. اگر بعد از این همه همزیستی ما از سینمای روس نیاموخته باشیم پس دلیل عمیقتر است.

ادبیات و زبانشناسان تاجیک باید کاری در حق این ملت انجام دهند تا موتور پیشرفت راه بیوفتد.
بدون پیشرفت در زبان و ادبیات سخت است که پیشرفتی در سینمای تاجیک دید.

ولی باید از جایی شروع کرد. از کجا؟ اولین قانون فیلمسازی این است که طبیعی باشد. چه زبان و چه تصویر باید روان و بدون خش و ساختگی باشد. چه گونه می شود یک فیلم به گوش بیننده خوب برسد و به دلش بنشیند وقتی بازیگران با زبان ساخته می گویند و می خندند و می گریند که نه این که قابل باور نیست حتی به جای این که همدردی احساس شود به مسخره کشیده می شود. سینمای تاجیک زمانی بیانگر درد تاجیک می شود که زبان روان و طبیعی داشته باشد آن طور که مردم در کوچه و خیابان حرف می زنند همان طور هم در سینما باید انعکاس یابد. تا زمانی که فیلمساز از زبان محلی تاجیکی و از لهجه تاجیکی شرم می دارد بهتر است که فیلم تاجیکی نسازد. تا زمانی که روسی می اندیشیم نمی توانیم فیلم روسی بسازیم. تا زمانی که روی زبان بازیگران حساس نیستیم فیلمساز موفق نمی توانیم باشیم.

دلم می خواهد گوش هایم را ببندم و فیلم های تاجیکی در سال های آخر ساخته شده را ببینم که اگر فیلم تصویر است تصویر ببینم ولی از گفتگو های ساخته و کودکانه و بسیار هم آزاردهنده بازیگران آدم تعجوب می کند. یعنی وضع این قدر بد است که گاهی فکر می کنم مگر کارگردان این فیلم کر بوده؟

امیدوارم که این بحث یعنی بحث عقب ماندگی سینمای تاجیک در کنار زبان و ادبیات تاجیک در رسانه ها مطرح شود تا هم دست و پا و هم سر و شانه و بال این ملت با هم رشد کند و سر همه آنهایی که تاجیک اند بلند شود. ما نمی توانیم سر بلند بگیریم وقتی سینمای فقیر داریم، زبان آشوفته پریشان و ادبیات بسته و محدود تر و عقبمانده تر از مردم خود داریم. در حالی که هم ادبیات و هم سینما باید از مردم خود جلوتر باشد.
همان گونه که زبان را نمی توانیم جدا از مردم رشد دهیم سینما را هم نمی توانیم دور از زبان ‍پرورش دهیم. از کارگردانان عزیز تاجیک خواهش می کنم که بر روی گفتگو ها و دیالاگ های فیلم های خود کمی حساسیت نشان دهند و سینمای تاجیک را از شرمندگی از این بیشتر نجات دهند.

صفحه ها ... 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12