0


Ба макони нав сар занед
مکان نو سمرقند

0

Аз сафхаи Забони Порси

—-
Хаёт Неъмат як намунаи хуби мубориз ва мудофеъ фаханги форси дар Самарканд аст ва рузгори уро агар мурур кунед мефахмед ки чаро хамаи точикон дар Самарканду Бухоро хомушанд ва хатто аз дидор бо устод Хаёт Неъмат пархез мекунанд. Бо дасти холи ва бидуни пуштбон чангидан бо дев кахрамонист ва кахрамонхое хам агар хастанд аммо пуштбонии мардуи оддиро надоранд ва дар гушаи хонаи худ афсурда нишастаанд. Мунтазири боз як Садриддин Айнии дигар ки байни турку точик сулху бародари орад ва пайванди мардумро бо решахои худ наздиктар орад. Имруз дар Самарканду Бухоро рузмарраги улавият дорад ва ососиштагиро пеша кардаанд, ки ин хам хуб аст. Сабури хам гохе хуб аст агар ба марги тадричи хатм нашавад.

Хак дар амал маъно дорад ва хак додани нест балки гирифтанист. То тарсу мулохиза хоким аст андешахо дар пастхонахо пинхон мемонад. Вакте харакате хатто дар шакли зерзаминиаш вучуд надорад аз чи гурухе метавон дифоъ ва пуштбони кард? Садо кардани мардум ба суи хатаре ки мумкин аст барояшон гарон тамом шавад кори осон ва окилона нест. Магар ин ки маворид ба маворид ба так-таки ниёзмандон дасти ёри дароз карду харфи дили онхоро шунид. Бояд аз он мардум пурсид ки ниёз ва дардшон чист. Шояд ниёз ва дардшон оне набошад ки фикр меравад… Печидааст вазъият ва ба ин сарохат ва ин соддаги намешавад дар бораи ин дури ва инзивои мардуми гирафтода харф зад. Кори гурухи дар Узбекистон як харакати сиёси бониста мешавад ва мучозот дорад. Гирдихамойихои хатто дустона тахти назора ва танишхои амике анчом мешаванд ки танхо ба азволпурсиву шому шароб ба поён мерасанд. Ва агар бипурсед ки мушкил чи хаст бе шак хама розиву шокир аз Ватани мехрубон ва нонофарин мекунанд.

Хаёт Неъмати Самарканди худуди се мох дар Душанбе ба сар бурд ва холо дар Хучанд аст ва вакте бармегардад хатман бояд гузориши муфассал дихад ба давлат. Аммо чанд нафар аз дустоне ки сина барои точикони Самарканду Бухоро месузонанад дидани эшон рафтанд ва асои эшонро аз зери кат барояшон дароз карданд? Харфхои дардолудашро шуниданд ва сигорашонро равшан карданд? Ва танхоии эшонро таксим карданд? Бешак дах ё бист нафар. Аммо интизор мерафт ки миллионхо нафар ба истикболи эшон раванду тавачухи худро на ба эшон балки ба мардуме ки намояндаи он аст нишон диханд. Аммо чунин нашуд. Холо ки мехохад сина сипар кунад ва миёни марзхои баста ба дидани эшон равад ва бигуяд мо мехохем аз хукуки шумо дифоъ кунем?

Вакте дар Душанбе будам бо Мехди ду бор дидани эшон рафтам ва дардхои кухнаро барои хазорумин бор шунидам ва нагуфтахое хам буд ки аз нигохашон фахмидам ва нигаронихое ки аз баргаштан доштанд. Дарди бурунмарзихоро дохилмарзихо содда мегиранд ба назарам. Ё ин дард хануз барояшон ошно нест. 
(Порае аз муколима дар сафхаи Забони Порси)

0

درخت اسوریک خانواده ما

darakhte%20assurik.jpg

این برف های گاه گداری که امروز آمد و آب شد بلاخره مرا مجبور کرد که درخت اسوریکم را بیارایم.

مهدی هم کمک کرد و سیب های سفیدش را هم مثل همیشه خودش بر درخت آویخت. این سال با همه بالاو پایین هایش به آخر رسیدنی ست و باید برای سال آینده نامگوی آرزوها و برنامه تازه ریخت.

مسیحی نیستم ولی با این که تا هفتده سالگی در کشوری به نام شوروی به سر بردم و خدارا شکر که در پایان های عمر آن به دنیا آمدم این رسم خانواده ما بود.

مادر و پدر با شش فرزند خود در روزهای آخر ماه نوامبر درخت بزرگی که داشتیم و پدر کلی برایش خرج کرده بود با موسیقی شاد همراه آرایش می دادیم.
بعد مادر از همه ما می خواست که شعر بخوانیم. با نوبت روباعیات مردمی و هر چه شعر بلد بودیم را می خواندیم و هر کی بیشتر شعر می خواند جایزه بیشتری دریافت می کرد.
ولی اگر هر کی حتی پدر یکی از بازیچه های آرایشی را بناخواست می شکست تنبیه می شد. مادر واقعا دوست نداشت که چیزی بشکند ولی پدر می گفت که هر چه بشکند بشکند ولی دل ما نشکند.
اما حال این بازیچه های پلاستیکی هر چه قدر هم بیوفتن نمی شکنن و شاید برای همین است که هیجان کار کم تر است.

مادر به یاد رفته ها و بیماران محل و خانواده دعا می خواند. و من حالا هیچ دعای بلد نیست تا به یاد مادربزرگم به زبان آرم که در این سال مارا ترک کرد.

فرزندان آن سنتی را حفظ می کنند که برایشان خاطره خوب داشته باشد و نه این که واجب باشد.

خانواده برایم آراستن درخت کریسمس است و باز گذاشتن درهای خانه به روی دوستان و خوشدلان.

یاد آن روزگار ناداری ولی دلخوشی های بی پایان کودکی به خیر.

زمستان و به خصوص آراستن درخت کریسمس به من کمک می کند که کودک دلم را به یاد کودکی های خوبم از یاد نبرم و همیشه زنده نگه دارم.

1

سمرقندیه ۱۹

2012-11-10%2008%201.jpg

***

این جامه دان سرگردانی
 با خجالت باز شدن
در برابر هر کنجکاوی کودکانه یک پولیس
در کنار جاده، در کنار مرز

از مسکو تا دوشنبه
از دوشنبه به سایر جهان
رفته است
در جاده های راز سمرقند اما
در سکوت ساییده
این جامه دان سرگردانی
به اندازه چند امارت در بخارا
باخته است
به اندازه صد مدرسه در شهر سمرقد
خالی ست…

(از مجموعه سمرقندیه، شماره ۱۹)

1

ممنونم که بیمار نیستیم

دوست دارم که بیمار من نیستی
دوست دارم که بیمار تو نیستم
و کره سنگین زمین هیچ وقت زیر پای ما شنا نخواهد کرد
 دوست دارم که می شود مضحک بود و بی بند و بار

 دوست دارم که می شود دور از بازی واژه ها بود
 و پنهان در موج آستین سرخ نشد
ممنونم از دل، از جان که نشناخته دوستم داری
 ممنونم از آرامش شبانه من و از دیدار گاه گدار هنگام غروب
ممنونم از راه نرفتن های ما زیر نور مهتاب، یا در پرتو آفتاب
 ممنونم که دریغ، بیمار من نیستی
ممنونم که دریغ، بیمار تو نیستم

ترجمه شعر مرینا تسیتایوا، شاعر روس

3

سفرنامه ایران بخش چهارم

تهران در یک نگاه

رانندگی ایرانی شبیه رانندگی ایتالیایی‌هاست، چراغ‌های سر چهارراه‌ها که ۶۰ ثانیه تا صفر می‌شمارد که سبز شود، آمریکایی است اما سیستم توزیع و مصرف بنزین به شیوه ایرانی است. وقتی به مهمان‌دار خود می‌گویم که در هلند بنزین حدود ۱.۳۰ یوروست، رویای بهشت‌وار او از اروپا ویران می‌شود. یعنی چه؟ چرا این‌قدر گران؟

Download it Here!

بیش‌ترین جوانانی را که دیدم آرزو داشتند ماشینی برای خود و تنها برای خود داشته باشند. مثل همه جوانان آن سن و سال. اما در ایران گویا ماشین داشتن معنای بیش‌تری داشت. جایی برای گفت و گو و شنیدن موسیقی‌های ممنوع.

از پنجره ماشین به بیرون نگاه کردم. چه جالب، نمی‌دانستم شوروی به ایران ماشین صادر می‌کرده است! گفتند: بله؟ کدام را می‌گویی؟ آن یکی! پیکان است! از پیکان زیاد شنیده بودم، اما فکر نمی‌کردم که شبیه ماشین‌های تولید دوران شوروی مثل «ماسکویچ» و یا «ژیگولی» باشد.

این دو ماشین مارک شوروی را در کوبا آن‌قدر زیاد دیدم که در ازبکستان ندیده بودم. اما راست می‌گفت پیکان بود، هرچند شباهت زیاد به ماشین‌های تولید روسیه دارد. یکی از همراهان با شوخی گفت، شاید ظاهرش روسی باشد، اما دل و جگرش ایرانی است!

زینه‌‌باغ‌های تهران

انتظار نداشتم تهران را سرسبز ببینم. عکس‌ها، گزارش‌ها این دید را در من ایجاد کرده بود که تهران شهر بی‌دار و درخت و خشکی است. درست است که درخت زیادی ندارد اما در عوض کوچه باغ‌ها و کنار خیابان‌های شهر پر از سبزه و گل‌های تر و تازه بود.

ما تاجیکان به آن زینه‌باغ می‌گوییم. زینه یعنی پله. راه‌هایی که به سمت شمال شهر می‌روند هر دو سمت به شیوه پلکانی گل کاری شده است و گاه‌گداری به نظر می‌رسید که مردی به آن‌ها آب می‌داد و به گل و درختان نوکاشته رسیدگی می‌کرد.

زمان شوروی روفتن خیابان و یا آب دادن گل و درختان شهر و محل کار زنانه محسوب می‌شد و تا حال نیز در ازبکستان و تاجیکستان زنان این کارها را انجام می‌دهند. در تهران انگار این کار مردانه بود، چون هیچ زنی را نه بیل در دست دیدم و نه در حال روفتن خیابان و آب دادن گلزار.

تابلو‌های نوروزی بسیار دیدنی و جالب بود. بازی با سبزه و کتاب در آن‌ها بسیار به کار رفته بود. تا آخر سفر دنبال عکس زنی می‌‌گشتم که در تابلو‌های بزرگ تبلیغاتی شهر به کار رفته باشد. به تابلو‌های شهر بسیار دقت می‌کردم، از شیوه پخش اعلامیه تا تبلیغات جنس‌های خارجی.

در تهران خواه ناخواه اشک در چشم داشتم

با این‌که می‌گفتند هوا خوب است و آلوده نیست و حدود شش میلیون مردم شهر را برای شهرستان‌ها ترک کرده‌اند، اما برای من هوا سنگین بود. نفسم تنگ می‌آمد. چشمانم در حال سوزش و پر از اشک بود. سخت بود برای منی که می‌خواستم تشنه‌وار هر ریز و دانه‌های وجود تهران را ببینم، لمس کنم. چشمانم به آبشاری تبدیل شده بود که مانع لذت بردنم از این شهر بزرگ می‌شد.

شهری که در حال محو کوهساران است و در حال سر کشیدن به بلند‌ترین قله آن. شهری که انگار از دره‌نشینی بیزار است و دل به آسمان‌ها داده است. شهر‌های زیبا و زیادی تا به حال دیده‌ام، اما تهران را نمی‌توانستم با هیچ یک از آن‌ها مقایسه کنم.

تهران یگانه بود و شبیه محبوب پرطرفداری که از دست طلبکارانه آن‌ها انگار شکوه‌ها کم نداشت. بعد‌ها فهمیدم که چرا همه ایرانیان دوست دارند تهران‌نشین باشند. تهران لهجه غالب، فراوانی و بی‌نیازی در خود دارد که در خون و استخوان مردم آن نیز روح متفاوت دوانده است.

زیباترین و گران‌ترین بناها را در راه توچال دیدم

بناهایی که از بس گران بها بودند و حتا جاهایی هم بدون خریدار مانده‌اند. وقتی در دل شب، گذارم به یکی از محل‌های شمال تهران افتاد، تهران همیشه بیدار را از بلندی نگاه کردم. شهر بزرگ و چراغان بود. ماشین‌ها بی‌پایان در رفت و آمد بودند.

تهران انگار خواب را نمی‌دانست و من را نیز از هیجان و گرما مثل خود بی‌خواب کرده بود. در خیابان‌های پر شیب و فراز تهران سوار ماشین می‌گشتم و از این‌که راه منزل و مقصد طولانی بود لذت می‌بردم. تجربه در این شادی گریستن را ندارم، اما هوای تهران وادارم کرد که در این خوشحالی و لذت دیدار از خاک عزیز ایران مدام اشک در چشم داشته باشم.

نفت، گنجی بدون اژدها

در افسانه‌های تاجیک آمده است که در قدیم، کنار همه گنج‌های خفته در دل خاک اژدهای خفته‌ای بود تا انسان برای به دست آوردن آن، با او بجنگد. حتا اگر آن گنج میراث حلال او باشد. حکمت آن بود که گنج بی‌درد، خاصیت خوبی ندارد.

نفت را شبیه گنجی بی‌بها می‌دیدم که آسان و ساده به دست می‌آید و هیچ اژدهایی را هم لازم نیست مغلوب‌سازی برای به دست آوردنش. به مدل تهران بدون نفت فکر می‌کردم و می‌ترسیدم از این‌که پایان نفت پایان شادمانی این شهر باشد.

ما تاجیکان، مردمی کشاورز و پنبه‌کار هستیم مثل دیگر مردم آسیای میانه که در دوران شوروی دست و دل به زمین‌داری دادیم. باری ما تاجیکان زمین ثروت هستیم. در تهران اما فلسفه حیات طور دیگر است.

تقریباً همه شب مهمانی رفتن و نشستن سر سفره ایرانی نصیبم شد. پای بر آستان‌هایی گذاشتم که صاحبان‌شان را نه از قبل می‌شناختم و نه آن‌ها مرا. در شادی‌هایی شریک شدم که هیچ فکرش را نمی‌کردم. دقیقاً به همان شیوه‌ای که در افسانه‌های مادربزرگ می‌شنیدم که می‌گفت: «مردم چهل شب و چهل روز بزم و شادی کردند.»

دو هفته تمام همه‌ی شب‌ها بزم و شادی را دیدم، البته دور از چشم ارشاد و مأموران دولت. هرچند صدای موسیقی سر به فلک کشیده بود و کسی نه ترس داشت نه پروا. شب‌های نوروزی، در زیر زمین‌های دور و نزدیک، مردم در حال رقص و شادی بودند. کاری که ضد قانون کشور است. به نظرم مردم در خانه‌ها و در ماشین‌های خود راحت‌تر بودند تا در روی زمینی که در هر قدم و در هر لحظه ممکن است قانونی را زیر پا بگذارید.

قانونی که در دل من ترس را به شوق و انتظاری تبدیل کرده بود. در حال بی‌حجابی و یا رقص همیشه گوشه چشمی به در داشتم. چنین به نظر می‌رسید که تنها کسی که نگرانی و ترس داشت من بودم. یاد مادر‌بزرگ کردم که در دوران شوروی یکی از ما کودکان را دم در پاسبان می‌گذاشت و خود می‌رفت در اتاقش نماز می‌خواند.

کاری که ممنوع بود و اگر می‌فهمیدند پدرم را هم از حزب اخراج می‌کردند و هم از شغلش. سیستم اسلامی را دقیقاً همان‌گونه دریافتم که سیستم شوروی را تجربه کرده‌ام. ماهرانه پوشاندن واقعیات و ایجاد دوگانگی در روزگار مردم.

واقعیت‌های ایران جوان

روبه‌رو شدن با واقعیت‌های تهران آن عشق حماسی و تاریخی مرا دچار دوگانگی می‌کرد. از خواب طولانی تاریخی بیدار می‌کرد. گذارم به توچال هم رسید. توچالی که تنها جایی است برای فرار از هوای آلوده تهران که می‌شود در کمترین زمان به آن رسید و یاد طبیعت کرد.

در توچال می‌توان سر به قله‌های بلند کوه کشید و پای از بلندی‌های آن آویزان کرد. چشم به دورها دوخت و تهران بزرگ را تماشا کرد. از گرمای تهران و محبت اسیرکننده او فاصله گرفت و از دور به عظمت آن نگاه کرد. در توچال می‌شود زن و مرد و پیر و جوان را دید که در دره‌های پیچ در پیچ توچال در حال قدم زدن‌اند. هرچند تذکر‌های خواهرآن ارشاد به دختران «بد حجاب» گاه‌گاهی به چشم می‌خورد.

در حالی که در تهران هوا ۲۷ درجه گرم بود در توچال برف می‌بارید. هرچند تجربه دیدن برف بهارانه تهران را هم داشتم. دو سه ساعتی برف بارید و زود آب شد. برفی که از روی محبت طبیعت نبود. انگار آمده بود شکوفه‌ها را جوانمرگ کند.

http://zamaaneh.com/shahzadeh/2009/05/post_119.html

2

رادیو آسیای میانه منهای ازبکستان

 
خیلی وقت است که می خواهم این رادیوی جدید را معریفی کنم و در وبلاگ خود جای دهم. اما با بهانه کمی وقت به انجام آن نرسیدم.
حرف زیادی برای گفتن ندارم به جز این که این رادیو هنوز جوان است و زمان و امکان آن نیز بسیار محدود و از این جاست که کس انتظار زیادی از رادیو که همه اش 15 دقیقه در هفته برنامه پخش می کند ندارد. اما در این مودت 15 دقیقه زمانی که این رادیو دارد بارها دیده ام که اموفق شده موضوع های را مترح کند که در رسانه های بزرگی مثل بی بی سی و آزادی نشنیده و نخوانده ام.
 
پیشنهاد می کنم برنامه های این رادیو را گوش کنید تا شاهید قدم های اول رادیو تازه ای شوید.
 IWPR Radio Central Asia

به هر حال، وقتی با مودر این رادیو  جان مک کایل صحبت می کردم گفت این رادیو گام های آزمایشی خودرا برمی دارد و قرار است خبرهای مربوط به  آسیای میانه را پوشش دهد و با زبان های مخطلف این منتقه بازپخش کند.
از او پرسیدم که تقاوط این رادیو با بقیه رادیو های موجود چیشت؟ گفت تفاوط ویژه ای ندارد به جز این که روی موضعات اجتمایی و نقض حقوق بشر  بیشتر توچه کند.

به او می گویم وقتی اسم رادیو را آسیای میانه می گزارید کس این انتظار را خواهد داشت که از همه کشور های آسیای میانه خبر و گزارش خواهید داشت، در حالی که شما از ازبکستان هیچ خبر و گزارشی پخش نمی کنید.
وی گفت در ازبکستان به هیچ گونه منبع دسترسی نداریم، همکار نداریم و ترجه می دهیم فعلا با این منتقه کاری نداشته باشیم تا سیاست های آن روشن و درهای بازتر شود.

3

خبرنگار؟ همین کناه ات بس

به خبرنگاران در کجا خوش می گذرد؟ نمی دانم. اگر هم بدانم شاید آنجا نروم. ما خبرنگاران دنبال آرامش و آسودگی نیستیم. هستیم؟ شاید وقتی کارمان از شوق و عشق می گذرد و به ترس مبدل می گردد. اما بعضی ها هم هستند که در هر وضعیتی دل به ترس نمی دهند و به کار خود وفادار می مانند. مثل بهادور کنجه بایوف در قرغزستان که بعد از این همه لتو کوب هنوز توبه نکرده است و دست از کار خود نکشیده است.

گزارش بخش تاجیکی رادیو آزادی را در این باره بخوانید.

6

کمی طول می کشد تا جا بیوفته

تلویزیون بی بی سی فاسی را نگاه می کنم و به یاد دوران شروع کار رادیو زمانه می افتم. یاد ام هست که از من می خواستند یک ساعت برنامه موسیقی ملل بسازم و همین طور از دیگر برنامه سازان آن دوران. ولی وقتی زمان گذشت و برنامه های زیادی هم برای رادیو ساخته می شد و برنامه سازان زیادی هم برای همکاری تقاضا می دادند دیگر زمان برنامه ها هر چه کوتاه تر می شد. تا جای که طولانی ترین برنامه به 8 دقیقه رسیده بود.

تلویزیون بی بی سی هم شاید نیاز دارد با برنامه های یکساعته و آن هم بیشتر غیر تصویری و تلفانی 8 ساعت زمان خودرا پر کند.
مرحله شروع رسانه ها گاهی شبیه هم است اما چیگونه ادامه یافتن اش مسلمن از هم فرق دارند.

بی بی سی در حالی که بین دیگر رسانه های فارسی دست بالاتر است، همچنان جای برای بهتر شدن دارد.
دوری از مخاطب دستهای بی بی سی را هم بسته است اما مطمین ام که به زودی راه حل های بهتری پیدا خواهد کرد.

18

خواهر ام زنگ زد و در صحبتی سه ساعته گفت

رضا در اوج رضاییت
می رود
ما در عمق نارضاییت
  می مانیم

کم-کم
بیا
خاوران هم
به زودی
تکمل خواهد شد

صفحه ها ... 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11