0

گره سینمای تاجیک

این مدت به سینمای آسیای میانه زیاد فکر می کنم، می بینم و با دیگر سینماهای کشور های همسایه مقایسه می کنم.
یک چیز روشن است که سینمای تاجیک فاصله زیادی با رشدی که در دیگر سینماها دیده می شود دارد. چرا؟ این سوالی ست که ذهنم را مشغول کرده است.
سینمای تاجیک بی سر و سامان ترین بخش فرهنگ تاجیکی ست که مشکل آن تنها و جدا از دیگر بخش های فرهنگی آن حل و فصل نخواهد شد و اگر هم سینمای تاجیک را در تنهایی و جدا از دیگر بخش های هنری تحلیل کنیم خطا کرده ایم.

سینمای تاجیک هیچ وقت بهبود پیدا نخواهد اگر زبان تاجیک به یک سر و سامانی نرسد. رابطه سینما و زبان را باید به هیچ وجه نادیده نگرفت. ولی این تنها رابطه سینما با زبان نیست. ادبیات تاجیک نیز دست و بال سینمای تاجیک را فلج کرده است. اگر دقت کرده باشید در فیلم هایی که در ده بیست سال گذشته ساخته شد اند یک دیالاگ و یا گفتگو و یا راوی نداریم که با زبان روان و معمول بین مردم سخن گوید.

زبان سینمای تاجیک ساخته و مصنوعی ست و از این جاست که با مردم رابطه خوب برقرار نمی کند. اگر بعد از این همه همزیستی ما از سینمای روس نیاموخته باشیم پس دلیل عمیقتر است.

ادبیات و زبانشناسان تاجیک باید کاری در حق این ملت انجام دهند تا موتور پیشرفت راه بیوفتد.
بدون پیشرفت در زبان و ادبیات سخت است که پیشرفتی در سینمای تاجیک دید.

ولی باید از جایی شروع کرد. از کجا؟ اولین قانون فیلمسازی این است که طبیعی باشد. چه زبان و چه تصویر باید روان و بدون خش و ساختگی باشد. چه گونه می شود یک فیلم به گوش بیننده خوب برسد و به دلش بنشیند وقتی بازیگران با زبان ساخته می گویند و می خندند و می گریند که نه این که قابل باور نیست حتی به جای این که همدردی احساس شود به مسخره کشیده می شود. سینمای تاجیک زمانی بیانگر درد تاجیک می شود که زبان روان و طبیعی داشته باشد آن طور که مردم در کوچه و خیابان حرف می زنند همان طور هم در سینما باید انعکاس یابد. تا زمانی که فیلمساز از زبان محلی تاجیکی و از لهجه تاجیکی شرم می دارد بهتر است که فیلم تاجیکی نسازد. تا زمانی که روسی می اندیشیم نمی توانیم فیلم روسی بسازیم. تا زمانی که روی زبان بازیگران حساس نیستیم فیلمساز موفق نمی توانیم باشیم.

دلم می خواهد گوش هایم را ببندم و فیلم های تاجیکی در سال های آخر ساخته شده را ببینم که اگر فیلم تصویر است تصویر ببینم ولی از گفتگو های ساخته و کودکانه و بسیار هم آزاردهنده بازیگران آدم تعجوب می کند. یعنی وضع این قدر بد است که گاهی فکر می کنم مگر کارگردان این فیلم کر بوده؟

امیدوارم که این بحث یعنی بحث عقب ماندگی سینمای تاجیک در کنار زبان و ادبیات تاجیک در رسانه ها مطرح شود تا هم دست و پا و هم سر و شانه و بال این ملت با هم رشد کند و سر همه آنهایی که تاجیک اند بلند شود. ما نمی توانیم سر بلند بگیریم وقتی سینمای فقیر داریم، زبان آشوفته پریشان و ادبیات بسته و محدود تر و عقبمانده تر از مردم خود داریم. در حالی که هم ادبیات و هم سینما باید از مردم خود جلوتر باشد.
همان گونه که زبان را نمی توانیم جدا از مردم رشد دهیم سینما را هم نمی توانیم دور از زبان ‍پرورش دهیم. از کارگردانان عزیز تاجیک خواهش می کنم که بر روی گفتگو ها و دیالاگ های فیلم های خود کمی حساسیت نشان دهند و سینمای تاجیک را از شرمندگی از این بیشتر نجات دهند.

1

Ёд бигирем ё нагиред? Ин аст умки хастии мо точикон

 

Ёд бигирем ё нагиред? Ин аст умки хастии мо точикон, аммо намедонам чаро бештарини мо ёд нагирифтанро интихоб мекунанд, пеш нарафтанро пеша мекунад.

Точикон мардумони мехнаткаш ва мехнатдустанд. Хатман шумо низ ин гуна фикр мекунед аммо муддатест ки ман бар ин фикр мекунам ки мехнатдустии мардуми точик далоили дигаре дорад. Ин видео моноли дусти нодида гиреххоеро метавонад дар зехни мо точикон боз кунад. Ба назар мерасад ки идиоложии мо точикон бедалел нест ки карнхост чисмони аст ва чисмоният ин кадар дар рагу пайи мо чой гирифта ки табдил ба танбали шуда ва чилугири ташакули хар гуна маънавият. Ангор миллати точик ба чуз дасту по узви дигаре надорад ки ба он такя кунад ва ояндаи худро бисозад. Одат кардааст рохи осон бичуяд.

Агар худро точик медонед ва накдпазир хастед ба ин видио таваччух кунед ба дигар точикон нишон дихед, чуръат кунед хислатхоро ба номи худашон ба забон оред. Агар дусти шумо танбал аст бигуед, ба руяш бигуед, агар шумо танбал хастед тан бигиред ва ин худ пешравист. Аз пешрави хичолат накашед. Аз пурсидан шарм надоред. Аз имруз шуруъ кунед ва фарханги акибкашандаи шармро аз худ дур кунед.

Моро бисёр фиреб додаанд. Моро ба чизхои иштибох ва зарарнок одат додввнд. Пас биёед ба хама чизи атроф ба шаку тардид нигох кунем ва хакикати гумшудаи точиконаро пайдо кунем.

Бояд сахт фирк кунем ки чи гуна фарханги шарму хоксориро аз хуни точик берун кунем то битавонад вокеъиятро бепарда бибинад ва бетарс аз он дифоъ кунад.

Лутфан ба ин чараёни табодули афкор хамрох шавед. Мо хама дучори дарде хастем ки бо хам ва аз хам бояд рохи шифо чуем.

0

بیا بهنام، پنجشنبه هایمان را برقصیم

 

قرار نبود این فیلم ربطی به خودکشی داشته باشد. اما دقیقن در روزهایی دست به کار شدیم که خبر خودکشی نهال سحابی تیتر اول رسانه ها بود. از خواندن اخبار و همخوان کردن آخرین شعر این شاعر جوان و دختر غمپرداز قانع نمی شدم.
به این فکر می کردم که اگر نوشته آخر اورا قبل از خودکشی اش می خواندم آیا می توانستم حدس بزنم که می خواهد دست به نابودی خود بزند؟ نه. نوشته محزونی بود که همه ما گاه و گداری می نویسیم و روز دیگر حال مان بهتر می شود و باز چیزی دیگری می نویسیم.

ما نیز بارها خودکشی کردیم وکسی نفهمیده حتا خود ما نیز. ما نیز تا پای مرگ رفتیم اما برگشتیم و به تعویق انداختیم. به تعویق انداختیم تا زندگی را برای دیگران کمی هم باشد بهتر سازیم.

این فیلم را در یکشنبه افتابی و آرام هلند فیلم برداری کردیم. بدون قضاوت.
شاید دیگر کاری برای این دختر ناامید نتوان کرد به جز این که این پنجشنبه یاد او را دوباره روشن کنیم. این همان پنجشنبه ای ست که می توانست نهال و بهنام را در آغوش خود بکشد تا شاید در یکی از سیبستان های ایران سیب را با پوست گاز می زدند و دست به دست همدیگر باز پنجشنبه ای را می رقصیدند.

چیزی در نگاه خانم پریسا بود که در نگاه ابراهم گلستان بود وقتی اورا ده سال پیش

0

دیدار با پریسا، بانوی آواز ایران

در جشن زادروز مولانا در قونیه بودم. شهری که آرامگاه همیشگی مولانا بوده چه در دوران زندگی و چه بعد از مرگ. قونیه یک حس آرامبخشی در خود داشت. حتا در نگاه مردمش می شد این آرامش را دید.

روز اول با دولتمند و گروه خانوادگی اش بودم و گروه آمریکایی که سرود مذهبی می خواندند. گردانندگان این جشنواره تلاش کرده بودند از سیاست مولانا استفاده بکنند و همه ملت ها و مذهب هارا کنار هم جمع بیارند و از مناجات آنها با رسم و شیوه خود به نمایش بگزارند.
 
روز سوم اما نوبت ایران بود و خانم پریسا قرار بود با چند نوازنده حاضر شوند.
 
یک ساعتی که با هم گذراندیم مثل ثانیه ها گذشت.
 
همه گفتگورا نمی توانم پیشگش شما بکنم. اما آن چه را که می شود در این ویدیو می توانید ببینید و از زبان زنی بشنوید که هنرش در گلویش بند است اما ترک وطن نکرده. ترک نکرده اما می ترسم که دل اش از دست وطن به ترکش آید. از دست وطنی که از صدای خدایانه زن می ترسد:

چیزی در نگاه خانم پریسا بود که در نگاه ابراهم گلستان بود وقتی اورا ده سال پیش در لندن دیده بودم. نگاهی عمیق و مهربان. مهری که در نگاه این دو می دیدم شکافنده و عمیق بود. مهری که نیاز به شکستن و روی کف گذاشتن نداشت.
 
بعضی افراد را باید از نزدیک ببینی و در چشمانشان آن نور متفاوت را کشف بکنی. ورنه فکر می کنی با فردی معمولی رو به رو شده ای و یا اصلا شانس دیدار را نداشتی خوب که چه.

اما وقتی حتا فرد ناشناس و معمولی ای را که می بینی می فهمی که چیزی در اوست.

چه برسد که دیدار با استاد آوازی داشته باشی که کمتر از گوشه انزوای خود بیرون می آید و کم تر از خود و نگرانی های خود می گوید. بی شک این نوع افراد روی کسان تاثیرگذارند.

برای دریافت متن این گفتگو و گزارش از تجلیل زادروز مولانا بلخی لطفا به رادیو زمانه مراجعه بکنید

… ادامه نوشته

1

Эъломия: Биёед як руз аз зиндагии худро сабт кунем!

Имсол бист сол аст ки мо точикон истиклолияти худро пайдо кардем. Дар ин бист сол хатман насле ба бор омадааст ки тачрубахои насли дигарро ба чолиш кашидаанд. Инро дар фейсбук хама руза мебинем. Аммо талош барои бехбуд ёфтан ва иттиходи милли дар хамаи ин наслхо як даст аст. 
Шояд холо вакти он аст ки ин точиконагии худро хар чо ки хастем, чи дар ватан ва чи дар мухочират ба тасвир кашем. 

… ادامه نوشته

0

12 Кахрамон 12 Имом ва 12 Зиндонии Ирони

Оё хануз хам бани одам аъзои якдигаранд? Гохе ба назар баъид мерасад ки чунин бошад. Гохе ба назар мерасад ки хамеша чунин буда. Аммо вокеъият ин аст ки хеч кадом нест. Хамаи инхо хам хаст ва хам нест. 
Мо гохе хамдарди якдигарем, гохе озордиханда. 
Ин муддатхо намедонистам ки чи бикунам ки азоби вичдонам камтар шавад аз ин ки ба эътисоби газои ин 12 тан зиндони ирони ки дар эътироз ба марги хамселули худ даст ба гуруснанишинии номахдуд задаанд. Охирин коре ки метавонистанд дар дохили зиндон бикунанд. 
Ин характи онхо вокеан маро водор ба ин мекунад ки фикр кунам ман дар озоди чи коре мекунам ки зулму ситам кохиш ёбад ва озоди дар осмони хоки мо низ осуда нафас бикашад? 
Дустони ирони хам як хафтааст бехобанд ва бо интишори видию аз назар ва хамбастагии худ мегуянд аз нигарони ва аз якдилии худ мегуянд. 
Кош мо хам коре мекардем барои озодии Уринбой Усмонов, ки  барои хабарнигор будан дар банд аст ва товони рафтори озодонаи худро медихад дар кишваре ки чашми умеди милиюнхо форсизабон ба он хира аст. 

بنی آدم عضای یکدیگرند؟ گاهی به نظر می رسد که بعید باشد. گاهی به نظر می رسد که همیشه چنین بوده و گاهی… اما واقعایت این است که هیچ کدام از این نیست و گاهی همه اینهاست. ما گاهی همدرد یکدیگریم. گاهی آزارنده.. 
این روزها نمی دانستم که چه کار بکنم تا عزاب وژدانم کم شود از این که به اعتصاب غذای این ۱۲ تن زندانی کاری نمی کنم. این حرکت آنها مرا وادار می کند که به خود فکر کنم که در آزادی من چه کار می کنم؟ استفاده من از این آزادی چه هست؟ چه کاری می کنم که در بشود در خاک وطن ما نیز آزادانه نفس کشید و قامت راست کرد؟
 
دوستان ایرانی زیادی هم این روزها بیخوابند و با اینتشار ویدیو از نظر و همدلی خود می گویند از نگرانی و امید خود می گویند.
کاش ما تاجیکان نیز این همبستگی ایرانیان را داشتیم وچنین یک کاری را در حمایت از خبرنگار زندانی بی بی سی ازبکی در تاجیکستان بکنیم. کاری بکنیم تا کسی به خاطر عقیده دستگیر و زندانی نشود. 

  
1

Баъд аз хазор сол

Ин барномаро имруз бо дилтангии бисёр дуруст кардам ва ашк мерехтам ба ин вазьи бесару тахи дунёи точики. Дунёи берамаки бе Лоик. 

… ادامه نوشته

0

Дехи Тиллойи

Шояд хануз хеле аз мо дар ёд дошта бошем ки он дехи тиллойи ки Мирсаид Миршакарро (агар иштибох накунам) аз он дар достони "Кишлоки тиллойи" худ мегуяд.  Дехе ки дарвоза надорад ва мардумонаш ба дархои куфл намезананд ва мехмондустанду бениёз. Ин Дех хам сабз аст ва хам фаровони бисёр дорад. Дехе ки ман дуст доштам онро дар зехни навчавони худам зинда кунам ва хар бор дехе дигар ва мутафовит месохтам барои худ ва дар он рох кадам мезадаму аз вокеяити атрофам пинхон мешудам. Ин чо дар Холланд, як дехи кадими аст ба номи Фолендам ки ман фирк кунам як намунаи хубе аз хамин деххои тиллоист. Ин чо хам гулу гулзор аст, хам гову гусфандони серу фарбех дорад ва осиёб пур орд асту гармову нармо ба андозаи хушии дили инсон. 
 
Киштихо дар рафту омаданд ва укёнус дарвоза надорад ва дех девор надорад ва рудхои нозук обхоисабзро ба магз магзи дех мерасонад шодоб мекунад. Ин дех гуйи гуруснае надорад ки ба дунбол кухои сафеду фарбех бидаванд ва пуст аз онхо бикананд. Ин дех ба андозаи озоди сели мургони дарёйи сафо дорад. Ин дех сарвате дорад гаронбахотар аз тилло ки осоиш ва оромиш мардумон аст. Ин дех дузд надорад ки дучархахои рахо шуда пушти дарро бо худ бибарад.
 
Ин дехро дар панч соли гузашта шояд панчох бор дидаам,  аммо дируз ба истилох бо чашмони "миллй" ба он нигаристам на бо чашми фарди худ ва ин хамаро дидам ки каблан надида будам. Вокеият ин аст аз замоне ик аввалин дурбини хирфаи барои худам харидаам атрофро бехтар мебинам. Аз нигохи дурбин мебинам ва ин ба ман кумак мекунад аввал ашё ва афродро хамон тавр ки хастанд бибинам ва баъд ба онхо бахо дихам. Чанд вакт аст ки ба ин хакикати талх пай бурдаам ва он хам ин аст ки вакте бо чашмони худ ба атроф нигох мекунам ё на хамаи чизро мебинам ва ё вакте хам бибинам аввал бадиву зишти диккатамро чалб мекунад. Аммо бо дурбин ангор атроф ва зиндаги ба чуз зебойи чизе надорад. Чун бо чашми касоне нигарам ки карор аст ин филмро бибинанд. 
Дурбинам чашми ман шуда ва вакте пушти дурбинам комат хам мекунам то ба тасвир бигирам хамаихасти зебо мешавад ва комат рост мекунад. Ин шахраки лаби укёнусро борхо дидаам аммо ин бор уро шабехи он дехи тиллойи дидам ки дар орзуи он хастем. Дар холе ки дех будани худро хифз карда тамоми маззияти шахр ва мудернисмро низ дар худ чой дода. 
Оё ин хамон шахре нест ки орзу доштам дар он зиндаги кунам? Агар хамин аст, пас 10 километр боорзухои худ фолиса дорам. Аммо ин аз он руёхоест ки хар чи наздиктар мешави дуртар меравад ва хеч гох ба он намераси. Орзуи ман зистан дар шахре чунин сабзу шодоб нест, балки чунин сабзу шодоб сохтани сарзамини модариам аст. Орзуе ки аз он хазорон километр дурам. 
Тамоми муддати тамошо ва филмбардори ба ин фикр мекардам ки холландиён обхои укёнусро ронданд ва хоки онро сохиб шуданд долу дарахт киштанд, мо хануз  наомухтем ки заминхои хушку сухтаамонро обёрй кунем? 
4

همسایه٫ دوست٫ همکار٫همدرد و همزبان من – کبری

این روزها که مهدی نیست بستگی بیشتری به کبری پیدا کردم. این زنی که هم دوست من است. همسایه من است که اصلا به خاطر او از آمستردام به شهرک کنار آن آمدیم. کبری همکار من و نیز همدرد من هم هست.
درد های جسمانی من و کبری به شباهت زیادی به هم دارند. شاید به خاطر این است که شبیه هم هستیم و یا شاید در شرایت مشترکی هستیم نمی دانم.
اما می دانم وقتی پای به آستانه اش می مانم خودرا در خانه خودمان احساس می کنم. نه خانه خودم. نه. بلکه خانه پدرو مادرم که درش برایم همیشه باز است.
این گونه درهای باز تنهای را شیرین تر می کند. لذت می برم از تنهایی و در زدن به در دوستی که یک پیاله چایش همیشه داغ است.
کبری بهترین اتفاق این پنج سال گذشته روزگار است برای من. 
حضورش تمام این خیابان دراز و بیگانه را گرم می کند و من می توانم بگویم که در پایان این خیابان خانه ماست و یا این خیابان ماست. این خیابانی که شاید یک دو نفرش هم نداند که من کی هستم و سمرقند کجاست.
اما کبری مهبان است آن قدر مهربان که بی مهری یک خیبان و یک مملکت را هم می تواند جبران بکند.
 کبری بختیاری است. همان قومی که در قدیم بکتری که بعدا باختریان می گفتند که  در آن سوی آمو دریا به سر می بردن و حالا از آن قوم همین بختیاری ها مانده اند که در ایران به سر می برند و هنوز نیز رسم و آداب قدیمی خودرا حفظ کرده اند. من تاجیک و در واقعا از سغدانی که قوم های بودند آن سوی آمودریا به سر می بردند و از باختریان که تیره موی و با چشمان درشت مشکی بودند جدا زندگی می کردند. سغدان چشمان سبز و پوست سفید و موی های بور داشتند که حالا در قطار کوه های زرفشان و کناره های سمرقند امروز باقی مانده اند.
حالا من و کبری بازماندهای این دو قدیمی ترین قوم پارسی در شمال هلند احساس نزدیکی  و خیشی می کنیم و هنوز نیز از قصه های کبری می فهمم که این دو قوم شبیه به هم زندگی می کنند. 
حالا من سغدی سمرقندی یکی مشغلیت هایم  این است که هر سر چند با کبری باختری تخمه آفتابگردان بشکنم و با دنیای بختیاری-هلندی  و چای سبز درمانبخش و لاغرکننده بخورم. 
هر بار که به تخت کنار میزش می نیشنم و به بالین های درازش تکیه می دهم خوب استراحت می کنم و وقتی برمی گردم خوب می خوبام. 
و همیشه یادم می آید که چه جشن های این جا داشتیم و چه تخت های این جا شکستیم.

این تصویر را شب یک می از روی میز کبری برداشتم. می خواستم حالت اصلش را نمایش بدهم و نوررا تغییر ندادم. در نتیجه تصویر شفاف نیست و حال و
 رنگ واقعی دارد.
با سپاس فراوان از کبری و دنیا برای در و دل باز و چشمان مهربانشان.
 
0

Рузе ки Холланд норинчи мешавад

     
   30  Апрел хар сол кишвари Холанд ранги норинчи ба худ мегирад. Мардум дар хиёбонхо ба раксу бози мепардозанд. Тамоми рудхонахо ва каналхои ин кишвар пур аз киштиву коик мешавад бо мардумони шодмон.
   Ин рузест ки Холланд мутахид мешавад ва чашн аз шаби кабл шуруъ мешавад то шаби рузи баъд идома пайдо мекунад. 
    Ин рузи тавалуди Биатрикс модари маликаи кунуни аст ки тачлили он хатто баъд аз марги у низ ба унвони нумоди милли идома пайдо кардааст. 
 
    Яке аз одатхои кадими ин мардум дар чашни ин руз ба киммати бисёр арзон фурухтани лавозими хона ба унвони хайр ба нодорони чомеа ва хамчунин берун рехтани восоили нолозим ва кадими аст. Хар чизе ки барои фуруш аз хона берун оварда мешавад дубора баргардонда намешавад ва поёни руз дар кучаву хиёбон васоили зиёде чо мемонад. Ин рузест ки хар сол ман бо гулдонхои зиёди маччони бармегардам ва дар тули сол ба онхо гул мекорам. 
Аммо берун рехтани васоили хуб ва хатто истифода нашуда касро ба ёди нодории кишвархои чахони саввум меандозад ва ба камкории созмонхои хайрия ки метавонанд бо интиколи ин хама ашьё ба он кишвархои ниёзманд теъдоди назарраси камбизоатиро метавонанд кохиш диханд. Коре ки то ба хол сурат нагирифта ва танхо ба унвони чашни як рузи миллии махдуд ба Холланд ва холландиён боки мондааст.
  

Ин кори видиоии ман аст аз рузи маликаи Холланд ки бо дустони худ ба яке аз махалхои кучак ва кадими рафта будем. Шахраки туристие бо номи Фолендам ки ман дах километр дуртар аз он дар хамсоягии он зиндаги мекунам. 
Бо диданихои Фолендам дар рузхои оянда шуморо ошно хохам кард.
صفحه ها ... 1 2 3 4 5