نگاه مکرر

گل ها لب گشاده اند
و نفس-نفس
بلندتر می شوند

 تا سر از پنجره بیرون کشند

  زندگی

سر شانه هایشان
برق می زند

همسایه‌های ایران، اعتراض را یاد می‌گیرند

تاجیکان می گویند همسایه از همسایه خو می‌گیرد و این خو گرفتن‌ها در تاریخ یک قرن گذشته این مردم به روشنی مشاهده می‌شود.
هرچند با آهستگی اما تاجیکان توانستند با "همسایه‌های" روس خود به اجبار انس بگیرند. اول قرن بیستم با ترس و هراس از این همسایه گان خود، رو می‌گرفتند و از این "کافران" فرار می‌کردند، اما مدتی طول نکشید که همین کافرها را برادر خواندند و همبستگی فرهنگی و سیاسی بین این همسایه ها شکل گرفت.
منبه: مردمک

ادامه دارد

برای خواهرم خانزاده

پاسخ به هموطن

Шахзода,салом!

Хаставу  дилтанг  набошед.Мо хама  хаммиллатон  дар  пахлуи  шумо хастем. Ба  кариби  дар  чаридахои  Ирон  маколае чоп  мешавад, ки  он  чо  дар  бораи  шумо ва 20 нафар точике, ки ба форси блог  менависанд,  хохад  буд. Ба шумо  ду  суол дорам:1.Бо кадом программа ба форси менависед? 2.Оё ичоза  медихед, ки бо хуруфи сириллик "Вакте ки тарс хоким аст, андеша  ях  мекунад" ном  навиштаатонро
дар сайти худ  ба  мухокимаи хамватанон гузорам?
Дигар, хайр! Дар панохи худо бошед!

*******

Дусти нодида салом. Ин навишти шуморо ин ҷо дубора бознашр мекунам, то дигар ҳамватанони веблогнавис ҳам битавонанд бихонанд.

Аввал аз ҳама сипос аз ҳамдилии шумо, дуввум ҳар навиштае дар ин веблогро метавонед бознашр кунед, шумо ва дигар дстон. Аз он ҷо ки дар шаҳри азизи ман кам касоне метавонанд онро бихонанд ва ё имкони нашри мақолае дар расонаҳои он дошта бошам, дилам бештар еҳсос танҳои ва дури мекунад.

Танҳо хоҳишам ин аст ки зикри мабаъро фаромуш накунед.

Барои навиштан ба хати форси ва ё ҳамон арабиро интихоб мекунам ва менависам. Аммо вақте Самарқанд будам, соли 2008 ин корро имконпазир наёфтам, чун дар бахти контрул панел ва он ҷо дар базхши интихоби забон хати араби ва форсиро ҳазф карда буданд, коре ки ғайриқонуни аст. Дар ҳоле ки интихоби хати чини, жопуни ва ҳиндиро дошт. Ҷои таасуф аст ки давлати мо ин қадар муҳофизакор аст. Аммо агар медонам ки барномаҳои тайпи хати форси вуҷуд дорад ва метавонед аз тариқи интернет барои худ клавиотураи хатҳои мухталифро интихоб кунед.

Дар охир дуст доштам бо ин бист веблоги дустони тоҷик ки ба хати форси ҳам менависанд ошнойи пайдо кунам. Хушҳол мешавам агар пайванди интернетии онро бароям бифиристед.

Пояндаву сарфароз бошед.

****

دلم نمی شود تا بدون آوردن این قسمت نوشته ام از این جا خارج شوم. برای دوست تاجیک که دو سوالی داشت نوشتم خط فارسی و یا همان عربی را چه طور انتخاب می کنم برای نوشتن. اما یاد از سفر اخیر خود به سمرقند کردم که وقتی در کافی اینترنت می خواستم در بخش کنترول پنل خط فارسی را انتخاب بکنم، نبود و امکان جسنتو هم نمی داد. در حالی که خط چینی، ژاپونی، هندی و دیگر خط های غیر انگلیسی و سیریلیک وجود داشت.

با تاسف از این که دولت های ما از ترس دین اسلام می خواهد همه درهارا می بندد.

یادشان رفته انگار که بوی خوش یار در هواست و درهای آهنین را هم عبور می کند. همان طور که دیوارهای آهنین را پشت سر کردیم و یاد یار مهربان فاموشمان نشد.

دلم تنگ است

رفته ام اما تا پشت در
مانده ام اما بیرون در
ای شهر عزیز، ای مادر

 دلم تنگ است
حتا برای آن تندی ایامت
حتا برای آن تندی پیامت

تندی باد
تندی آفتاب
تندی آن همه مکروب توی شیر آب

دلم تنگ تنگ است برای آن بوی نان
بوی مهمان پی مهمان
بوی خوش آن دسترخان
 که همیشه باز است
که شاید کسی از راه رسد

کاش این بار من از راه برسم، مادر
دلم تنگ است برای آن در
که هیچ گاه کلید نشناخت و ندید
دلم تنگ است برای آن همه دست و دل و دروازه باز
دلم تنگ است برای آن گوشه پرواز

******

Дилам танг аст

Рафтаам аммо то пушти дар
Мондаам аммо беруни дар
Эй шаҳри азиз, эй модар.

Дилам танг аст
Ҳато барои он тундии  айём
Ҳато барои он тундии паёмат

Тундии бод
Тундии офтоб
Тундии он ҳама микроб туйи шири об.

Дилам танг аст барои он буйи нон
Буйи меҳмон пайи меҳмон
Буйи хуши он дастархон
Ки ҳамеша боз аст
Ки шояд касе аз роҳ расад.

Кош ин бор ман аз роҳ бирасам, модар
Дилам танг аст барои он дар
Ки ҳеч гоҳ калид нашнохту надид
ДИлам танг аст барои он ҳама дасту дилу дарвозаи боз
Дилам танг аст барои он гушаи парвоз.

 

ممنونم که بیمار نیستیم

دوست دارم که بیمار من نیستی
دوست دارم که بیمار تو نیستم
و کره سنگین زمین هیچ وقت زیر پای ما شنا نخواهد کرد
 دوست دارم که می شود مضحک بود و بی بند و بار

 دوست دارم که می شود دور از بازی واژه ها بود
 و پنهان در موج آستین سرخ نشد
ممنونم از دل، از جان که نشناخته دوستم داری
 ممنونم از آرامش شبانه من و از دیدار گاه گدار هنگام غروب
ممنونم از راه نرفتن های ما زیر نور مهتاب، یا در پرتو آفتاب
 ممنونم که دریغ، بیمار من نیستی
ممنونم که دریغ، بیمار تو نیستم

ترجمه شعر مرینا تسیتایوا، شاعر روس

Samarkand Summer School

Distrib. by: Central-Eurasia-L - Announcement List for Central Eurasian Studies
PROG. INFO.- Samarkand Summer School on Languages and Society, Aug. 23-Sept. 17

Posted by: Samarkand Summer School <samarkandsummerschool@googlemail.com>

Samarkand Summer School
Language courses and seminars will take place in the central building
of the Samarkand State Institute of Foreign Languages. The duration of
the school is four weeks.
Participation is limited to 15 MA or PhD students.

Вақте ки сол мехурам...

Танҳо садост ки аз лобалои ҷаъбаҳои бойгони

Мегуяд: Чи дур шуди.

Танҳо аксҳои ранграфтаст ки бериё

Мегуяд: Бенур шуди.

Танҳо тик тики соат

Дар самимитарин лаҳзаи сол

Мегуяд: Чи маҳсур шуди.

Ва шуълаи чашмони азизе бо ҷуръат

Мегуяд: Ту кур шуди.

Дур шуди, дур шуди...

وقتی ترس حاکم است اندیشه یخ می زند

دورو بر نوروز است و همه آنهای که دست اندر کار رسانه دارند، دنبال موضوعات نوروزی می گردند. من هم اولین چیزی که به ذهنم می رسد این است که گوشی تلفون را بگیرم و به سمرقند زنگ بزنم. شهری که می شناسم، مردمی که می دانم. مثل کف دست خود از گوشه و کنارش باخبرم.

اما وقتی یکی گوشی را قطع می کند. یکی دیگر بهانه می آرد که درعروسی هست و نمی تواند صحبت کند و هیچ وقت هم عروسی به پایان نمی رسد. یکی دیگر می گوید نوروزی در کار نیست می نشینم خانه. می گویی خوب از همین بگو که چرا از نوروز کنار می گیری می گوید، نه نمی خواد، حالش را ندارم، خوب خودت چه طوری اون ورا چه خبر؟ کمی درد دل می کنی و باز شماره دیگر و می بینی که کسی یخ دل آب نمی کند تا از نوروز در سمرقند بگوید.

نوروز در سمرقند با ترس، به آهستگی، به آرامی از دل روشنفکرهاش فرار کرده و رفته پیش مردم عادی. رفته پیش کسانی که دوست دارند لگدی به کون سیاست بزنند و دست به مشروب ببرند و لباس براق به تن کنند و برقصند. به دشت و بیابان ره گیرند و دایره به دست سرود بخوانند و تخم مرغ های رنگ زده خودرا به هم بزنند و ببینند که امسال سر کدام سختتر است.

نوروز همیشه پیش مردم ناترس و شجاع بوده. برای همین بین این مردم خودرا راحت باز می کند و پای هایش را دراز می کند و شاخ های پرشکوفه ش را بر سر این مردم خاکی و خاکسار سایه بان می کند.

اما چرا روشنفکران در فکرهای پیچیده خود در آغوش ترس خودرا کنار کشیده اند؟ چرا به خیال های خود باور شان شده که مبادا حرف بزنند؟ مبادا حرف دلشان را بزنند. آن وقت چه می شود؟ آن وقت ماموران دولتی می آیند بازداشت می کنند آنهارا!؟ آن وقت می آیند می گویند چرا از نوروز حرف زدی؟ نه. من که تا به حال نشنیدم کسی را به خاطر حرف زدن در یک موضوع کاملا غیرسیاسی بازداشت کرده باشند.

مگر آن دختر سی ساله که می آید پای تلفون شعر اجتماعی می خواند، زندان شده؟ مگر آن که می گوید کتاب برای خواندن ندارم بازداشت شده؟ مگر آن که می گوید کتاب تازه ای نوشتم از شاعران  سمرقندی در طول تاریخ بازداشت شده؟ نه! ترس دل آنهارا نخورده. ترس زبان آنهارا در اختیار نگرفته. قاب آزادی اندیشه آنها بزرگتر است چرا؟

 ترس شاید دل نسل دوران شوروی را خورده. از این جاست که حرف داردند ولی زبان نه.

از خود می پرشم، آن جا بودم چه کار می کردم؟ من که آنجا بودم چه گونه فکر می کردم. چه گونه در به در می رفتم و می گفتم تورا به خدا برنامه فرهنگی است همین که با زبان تاجیکی حرفی می زنی خود مهم است. یک جمله بگو. خیلی ها می گفتند، نه بگذار درد سر نداشته باشیم. و بعد می رفتند می گفتن ما رسانه نداریم. ما تاجیکان هیچ منبری نداریم.

تاجیکان سمرقند می خواهند شاید منبری داشته باشند که دیگران برایشان حرف بزند. دیگران برایشان حق شان را بگیرند. اما خودشان جرعت سهم گزاشتن و یا از جایی شروع کردن را ندارند؟ حالا که بازار صابر و استاد لایق پشتیبان های تاجیکان برون مرزی نیسند، باید چه کار کرد؟

باید بگویم که همین فرهنگ به جا مانده فارسی-تاجیکی از روشنفکران نیست، از مردم عادی است که اصرار دارند بچه های خودرا به مدارسی بفرستند که استاد درستی ندارد اما به زبان تاجیکست. کتاب ندارد اما غرور که دارد، حرف زدن که یاد می دهد..

وقتی می گویم سمرقند!، پیش چشمم دختری می آید که در صمیمیت تمام از کنار مقبره های ریگستان می گذرد و به سوی دانشگاه می رود و گاهی دست به مجنون بید در کنار جوی بار راه می برد و شعری می گوید و هر بار که زنگ می زنم با شرمساری می گوید من که خوب بلد نیستم صحبت کنم اما صحبت می کند چون جرات دارد، چون ترس دلش را نخورده است. چون می داند که عشق گناه نیست، دیدن گناه نیست، شنیدن گناه نیست، ندیدن و نگفتن گناه است! 

تا او هست دلم از سمرقند  شاد است. اما این شادی می توانست بیشتر از این ها باشد. بیشتر از این ها شکوفا و گویا باشد. می توانست قلب سمرقند مهماندوست به روی مردم دنیا بازتر از این ها باشد

اما روشنفکران پارسی گوی آن، دل این شهر افسانوی را پنهان کرده اند. مردم این شهر اعتماد خود به دیگران را از دست داده است. درحالت دفاعی آن قدر مانده که پنهان شدن را هم یکی از راه های زنده ماندن می داند.

زندگی در پشت درهای بسته سمرقندی فارسی چه گونه می تواند دل باز خودرا بنمایند؟ دل باز و بی غبار، شاد و خوشبین خودرا چه گونه به مردم باز کند؟ مهمان نوازی خودرا نشان دهد.

می دانم که شهر من چرا این قدر ترسیده است! اما نمی دانم کی اورا این قدر در خود فرو برده است؟ این قدر گوشه گیر کرده است؟

سمرقند من، کی این قدر سخت تورا ترسانده! امیر تیمور، لنین یا کریموف؟!

Аз рузмарраҳои Хирси хоболуд ки дигар хобаш намеояд

Духтаре мегиряд аз ҳиқ ҳиқ гиряҳои

банд омада дар гулу

Ва писаре мегиряд аз хандаҳояш,

Медонам ки бояд сабур бошам,

Ин зимистон даст аз домани баҳор

Барнамедорад.

Коре барои Хуросон кунем

1

 Ниёзи Самарқанд

Ҳамшаҳрии азизам, нозам

Медонам гуруснаи,

Медонам руйи миз нон дориву шир,

Медонам девони Ҳофиз надори

                                        дигар дар ҷайб

Ҳарфи нобе бичини гоҳу бигзори зери забон

Таъми ангури ниёконро

Маз мазза сози ба ком.

Ҳамшаҳрии азизам, нозам

Медонам гиристаи

Пушти остини намнок,

Бо забони фалаҷ аз пораҳои лафзи гумном

Вақте ҳарфи тозае дар хаёлат таркид

Медонам гулуят хушк аст барои ҷумлаи нобе,

Чумлае тар.

Ҷумлаи тоза ки нарм нармак фуру диҳи

Нарм нармак бичаши

Таъми фазилатро.

Ҳамшаҳрии азизам, нозам

Медонам охарин луқмаи ишқ дори

Дар бушқоби нимрузии худ

Ва пиёлаат буйи ҷуйи Мулиён медиҳад

Ҳануз

2

Боз хоби туро дидам

Ҳой меҳани моҳам!

Боз дасти туро дидам печида ба дастонам.

Оромат нест, чаро?

Оромам нест, чаро?

Меҳани маъсуми маҳолудам

Боз хоби туро дидам.

Дидам ки дилат таркид аз оҳи ҷавонмарде

Дидам ки дилат ларзид аз нози ниёзманде.

 Боз хоби маро диди, ғусса раҳоят бод.

Сармасти сароҳат буд чашмони  ҳароми ман.

Гуфти: “Ёдат наравад ин шамъ, Ин руҳи худованди,

 Хоб ҳалолат бод,  ҳар бор ки бедори!”.

Боз хоби туро дидам

Ё рухи туро дидам печида ба сад парда.

Аз кай ту шуди ин сон

Сархаму дилмурда

Румон дар веблог ва ё комунисти мусалмон

 (бахши ду)

Як рӯзи зимистонии мисли имрӯз сард пирамард аз ҷой бархост ва рост ба сӯйи оғил рафт. Табар дар даст аз он берун омад ва рост ба сӯйи дарахти кучаки себе рафт ки намедонад чаро ҳамсараш  онро дӯст медошт. Ҳамсараш мӯътақид буд ки себи он дарахт камёб аст ва дар ҳеҷ ҷойи дигар себе чунин хушмазза нахӯрдааст. Он рӯз албатта ин дар ёди пирамард набуд вақте дарахтро аз бех бурид ва аз чуби он сандалӣ сохт. Чизе ки мардуми маҳал тақрибан аз ёд бурда буданд. Пиразан гиря мекарду такрор ба такрор мегуфт охир чаро сандалӣ, чаро аз чуби себи ман!?  Ва зор зор гиря мекард. Пирамард ки дигар фаҳмида буд чи коре карда, аммо ба рӯйи худ наовард.  

Румон дар веблог ва ё кумунисти мусалмон

Соли 2010 ро бо шафофият мехоҳам шуруъ кунам. Шафоф ва бо ҳамин чанд хонандае ки дорам ва ҳамеша лутф доранд пойи навиштаҳоям назар мегузоранд. Аслан ҳамроҳ бо шумое ки дар ҳоли хондани ин матлаб ҳастед, ин румони ҷадидро ба поён бирасонам. Ба ҷои ин ки ҳамаро бинависам ва бароятон аз тариқи имайл бифристам, ҳамин ҷо пора пора менависам ва дар дастраси шумо мегузорам. Ба умеди ин ки маро ба роҳи рости навиштан ҳидоят кунед.

Ин дафъаи аввал нест. Солҳои аввали веблогнависӣ ҳамин корро мекардам чун он замон навиштан бароям танҳо шеър ва достон буд. Бо чанд давру муаллақзаданҳое дар ин панҷ  шаш сол гузашта дубора баргаштам сари ҷои аввали худ. Ҷое ки дуст дорам бо хат  ва забони шево ва фаҳмо барои мардуме бинависам ки дар як ҷумла манзури маро дарк мекунанд ва хиёбони ба тасвир кашидаамро бидуни номовардан мешиносанд. Барои ҳамдилоне ки дар хонаҳояшон пирамарде зиндагӣ мекунад мисли ҳамин каҳрамони достони ман. Пирамарде гармо ва сармо дида. Пирмарде гургхуй ва оҳу табиат ки аз баландии тахаюлоти худ пойин намеояд. Пирамарде кумунист ва мусалмон.

Бо иҷозаи устодон ва адабдустон, ин ҳам аввалин пораи ин румон.